123, Example Street, City 123@abc.com 123-456-7890 lasantha.wam

hạnh phúc trổ mầm từ phía cô đơn...

Chủ Nhật, 22 tháng 3, 2020

Nơi lũ vừa đi qua...

PNO - Khi nước rút, những ngấn nước còn bạc thếch lưu dấu trên những thân cây xù xì, trên nền gạch ẩm mốc, bà Xuân cao đi bới rác còn lưu lại trên những thửa ruộng cao bờ, trên những bụi tre gai nằm dọc bên sông.
1. Một buổi chiều mưa không dứt, kèm theo cơn bão đã quật đổ nhiều gốc cây già trên các tuyến đường Quy Nhơn. Tôi gọi về quê chỉ nghe giọng ba tôi gấp gáp: “Nước vào đồng rồi. Đang mấp mé ngoài vườn. Ba má lo di chuyển đàn heo lên chỗ cao đã. Mưa gió to, đừng dìa nguy hiểm. Dậy nghen con”. Rồi cụ cúp máy.
Những đứa con xa quê chỉ biết liên hệ với gia đình bằng điện thoại mà thấp thỏm lo âu, cứ mỗi lần nghe lũ về là ruột gan bồn chồn, sợ hãi. Bạn bè từ khắp nơi trao đổi với nhau qua tin nhắn, qua Zalo, Facebook, tường thuật trực tiếp từng chút tình hình bão lũ: tuyến đường Hùng Vương (TP.Quy Nhơn); bờ tràn Huỳnh Mai (huyện Tuy Phước); cầu Trường Thi, Trường Cửu, Nhơn Lộc (thị xã An Nhơn) ngập trong cơn nước lớn... Cứ vậy, nước dâng đến đâu, nỗi lo âu ngập tràn đến đó…
Noi lu vua di qua
Lũ về, nước tràn qua bờ tràn tại xã Phước Thắng, huyện Tuy Phước
Ngày xưa, bọn trẻ chúng tôi hay mong đến mùa nước lên, để được nghỉ học vài ba hôm đi đơm cá, bẫy chuột đồng, bắt rắn nước, đặt bẫy bắt cò trên những gò đất cao… Mùa nước lớn tuổi thơ “hiền lành” lắm. Nước vào mơn trớn cánh đồng sau mùa gặt, cuốn đi những mầm mống rầy ôn còn sót lại sau vụ mùa hè thu, rải một lớp phù sa đắp bồi cho đất đai màu mỡ. Nhưng mùa nước lớn giờ đây đã khác.
Đôi khi chỉ cần mưa, là con nước đã về trắng đồng chẳng theo chu kỳ nào cả. Những cánh rừng già thượng nguồn bị đốn hạ, những công trình thủy điện mùa khô hanh trữ nước, khi mưa gió về lại mở cửa xả lũ khiến tình hình lũ lụt càng thêm phức tạp.
Người dân quê tôi vẫn còn ám ảnh cơn lũ cách đây vài năm, vừa thấy nước mấp mé ngoài vườn, chỉ vài phút sau đã xâm xấp nền nhà. Cơn lũ biến vùng đất thị xã An Nhơn và nhiều vùng khác thành con sông lớn không thấy bãi bờ. Trâu, bò, lợn, gà bị lũ cuốn nổi lềnh bềnh khắp nơi trong dòng chảy xiết. Nơi lũ đi qua, áo quần, sách vở chìm ngập trong bùn non.
Lũ lớn, những tay vớt củi thạo nghề như Mười Cơ, Hai Mẫn ở P.Nhơn Hòa, thị xã An Nhơn từng ăn đời ở kiếp cạnh dòng sông Côn cũng rợn người trước dòng nước đục ngầu dữ dội. Nhớ lại trận lũ năm xưa, hai ông lắc đầu nguầy nguậy, cơn lũ như trận đại hồng thủy, sợ nhà mình còn không giữ được, tâm trí đâu đi vớt củi.
Giờ người dân quê tôi chỉ cần vừa nghe tin nước lớn và phong thanh đâu đó tỉnh bạn xả lũ, các hồ thượng nguồn đang mấp mé xả tràn điều tiết là đã tim đập chân run. Nhà nhà đều trữ sẵn nước mắm, mì tôm để chuẩn bị sống chung với những tai ương bất ngờ. Cũng bởi, lũ lụt bây giờ, khác xưa nhiều quá…
2. Mới rồi, lũ lại ập về, các tuyến đường bị chia cắt, những chiếc xe máy ùng ục trong dòng nước rồi tắt ngấm. Nhìn gió như cú vuốt đuôi còn lại của cơn bão số 6 vừa tan, nhưng chân không chịu đi hẳn mà cứ vờn vẽ trên những hàng cây xơ xác.
Nhớ bữa đó lúc bão số 5 ập vào, người bạn ở huyện An Lão gọi điện cho tôi, tiếng nói lẫn vào tiếng mưa đặc ri: “Lũ lớn sau bão đánh sập cầu huyết mạch nối hai xã An Dũng, An Vinh về trung tâm huyện An Lão (tỉnh Bình Định), cô lập 1.200 hộ dân. Để đi lại, hai ngày qua người dân ở chỗ mình liều mình ghép cây cau để vượt sông. Sao thấy nguy hiểm quá chừng”. Nghe giọng bạn mà mắt tôi cứ cay cay. 
Nơi cơn lũ đi qua, những thiệt hại tài sản cứ chất chồng. Cánh đồng Phước Sơn, Tuy Phước, nơi có vựa rau trồng theo mô hình rau sạch VietGap, lớn nhất nhì tỉnh Bình Định lâm vào cảnh dở khóc dở cười. Lũ rút, người dân đội nón ra đồng khi cơn mưa còn dầm dề chưa dứt. Bùn non bám đầy trên mặt lá.
Một cụ già luống tuổi đang dùng gàu múc nước ra khỏi đám rau của mình. Cụ bảo, ngâm nước ba, bốn ngày, rễ bị úng thủy, vài ngày nữa thôi sẽ thối rữa cả. Tôi xót xa vì chỉ cách đây không lâu, đây là xứ sở của những cánh đồng rau bạt ngàn, cung cấp rau cho cả nội thành Quy Nhơn và các vùng lân cận.
Đi qua Phước Thuận, Phước Thắng (huyện Tuy Phước), con nước còn xâm xấp mặt đường bê tông. Thỉnh thoảng tôi lại thấy những căn nhà trống huơ không mái, chỉ còn sót lại hai phần ba vách tường còn lộ mảng gạch đỏ sẫm, phía dưới ngổn ngang những gạch ngói, nhiều người lâm vào cảnh “màn trời chiếu đất”, ngồi bên đống đổ nát suy tư.
Tôi bất chợt nhớ lại mùa lũ cách đây ba năm, khi đi qua nơi này và bắt gặp hình ảnh bà Mai Thị Chín (trú tại thôn Diêm Vân, xã Phước Thuận, huyện Tuy Phước) mái tóc bạc trắng, ngồi thẫn thờ trước căn nhà sập sau lũ, tôi như lặng đi. Bà Chín lôi trong đống gạch ngói chiếc áo cũ nhàu còn vương bùn non. 
Noi lu vua di qua
Những làng treo mép sóng ngày bão lũ phải đối diện với bao hiểm nguy theo từng cơn sóng dữ
Trời nắng chói chang rọi vào căn nhà đổ nát, nắng ráo hoảnh trên đôi mắt úa già của bà Chín, nắng chan chát như chưa từng có cơn lũ đi qua. Nhưng tôi cảm nhận được nỗi đau của người dân nghèo như mảnh đất khô cằn lại một phen xói lở khi nhìn vào từng miếng ngói, mảnh gạch vụn vỡ.
Nhặt nhạnh từng chút một, bà Chín dùng đôi bàn tay thô ráp xoa xoa, như đang âu yếm đứa con ruột thịt của mình. Đôi mắt bà vẫn không rời căn nhà mình gắn bó bấy lâu nay. Tôi nghĩ đến tuổi già bảy mươi của bà cùng những cơn tai biến suốt bảy năm qua, có lẽ, bà đã khô nước mắt… 
Đi qua các vùng quê, nhà cửa tan hoang sau bão lũ, người gần như mất hết tài sản, chỉ còn lại nền nhà đổ nát. Tôi chỉ biết trấn an bằng câu nói cũ rích: “Tài sản mất đi còn có thể làm lại, cũng may người không sao”. Bão đến, cây đổ, nhà bay, con nước lại tràn bờ bãi, dâng trong mắt người nỗi âu lo đến thảng thốt. Tất cả mới chỉ là bước đầu của mùa tai ương ở xứ sở như đoạn giữa đòn gánh của đất nước này…
3. Lũ về tan tác, nhưng từ vùng “rốn lũ” lại ấm lên những tình người. Ở An Nhơn quê tôi, tình làng nghĩa xóm những ngày bão lũ lại càng được thắt chặt. Giữa đêm mưa gió, nhóm thanh niên còn lại ở xóm Sành tập hợp với nhau, mặc áo tơi bơi sõng xung quanh làng, đến những gia đình có người già yếu neo đơn xem ai cần giúp đỡ hay không. Họ chuyền tay nhau điếu thuốc che dưới chiếc nón lá mà rít cho đỡ lạnh.
Tôi về quê khi con nước đang rời đồng. Nhìn ngấn nước sông Côn, chợt nhớ đến bà Xuân cao, một người phụ nữ chồng mất từ rất lâu, chỉ còn mình bà thui thủi bên căn nhà tranh lụp xụp mấy mươi năm qua cạnh bờ sông. Thực ra, tên bà là Nguyễn Thị Nuôi, dáng bà cao lêu nghêu, mỗi mùa lũ về đều lội trong dòng nước đến từng nhà xem ai có cần phụ gì đều sẵn lòng giúp đỡ. 
Khi nước rút, những ngấn nước còn bạc thếch lưu dấu trên những thân cây xù xì, trên nền gạch ẩm mốc, bà Xuân cao đi bới rác còn lưu lại trên những thửa ruộng cao bờ, trên những bụi tre gai nằm dọc bên sông để tìm những quả bí rợ mang về nấu canh và cả món chè bí ngon hết sẩy. Bọn trẻ chúng tôi khi ấy được bà cho ăn một lần là nhớ cả đời, cái món dân dã quê mùa sau cơn lũ mà đậm đà, ngọt lành hương vị quê hương. 
Nghe ba tôi bảo rằng, gần năm nay bà được chính quyền đưa về chăm sóc tại một nhà dưỡng lão. Ừ, thì bà cũng đã lớn tuổi lắm rồi, phải đến tám mươi, chẳng nhẽ suốt đời ôm lấy mái tranh bạc nhàu sống trong kỷ niệm. Nhưng, hẳn rằng, xa túp lều tranh ấy, bà sẽ buồn lắm… 
Nếu bà còn ở lại quê, thì giờ này, chắc hẳn còn nghe thấy tiếng bà rộn rã: “Dọn lụt chưa, có cần tui giúp gì hông?”. Vừa nói bà vừa xắn ống tay áo, bưng rổ rá, tạt nước rửa bùn non, nhiệt tình lắm. Thì người quê mà, chỉ đôi lời hỏi han rồi phụ giúp nhau rửa dọn sau lũ, đã thấy ấm lòng.
Cơn lũ rút dần, một chiều nắng trải vàng trên khúc sông quê, những người đàn ông tranh thủ thu mẻ lưới trên cánh đồng, với những cá rô, cá diếc, cá lúi mập ù đang quẫy cựa. Mùa lũ đi qua với bao nỗi niềm không kể xiết, chỉ có những chia sẻ ấm áp của tình thương là còn đọng lại. “Nước rút rồi” - bà con thở phào nhẹ nhõm. May mà mùa nước lớn năm nay “hiền” hơn năm trước...
Tôi trộm nghĩ, ừ, thì cũng may nhờ “thủy thần” chẳng có những cuộc “hợp binh”... 
Văn Phi

Bài đăng trên báo Phụ nữ thành phố HCM:  https://www.phunuonline.com.vn/noi-lu-vua-di-qua-a1395360.html

Vui buồn hát bội không chuyên

Nói cho thật bụng mình thì tất cả những “nghệ sĩ hát bội chân đất” tôi từng có dịp trò chuyện, đều tiết lộ “nói thế thôi chứ buồn nhiều hơn vui”. Nghe tâm sự mà chưng hửng, nhưng được cái không ai đặng đành mà rời bỏ. Thật vậy, chẳng có sự trói buộc nào cả. Chỉ là, tấm lòng còn quá đỗi tha thiết.
Chính điều ấy đã giữ họ, gắn chặt họ - những “nghệ sĩ hát bội chân đất” theo từng bước thăng trầm với hát bội. Khó mà nói hết những khó khăn mà các nghệ sĩ tuồng không chuyên phải đối diện. Nhưng họ, bằng cái tâm với nghề, từ những người nông dân, thợ may, thợ hồ… đã hóa thân duyên dáng như những diễn viên thực thụ.
Đoàn tuồng Nhơn Hưng biểu diễn trích đoạn Tiêu Anh Phụng loạn trào.
Tôi gặp nghệ sĩ Như Hoa (tên thật Trần Thị Quý) ở Đoàn nghệ thuật tuồng Nhơn Hưng, TX An Nhơn). Chị đã bén duyên với hát bội từ thuở lên mười. Mê hát, chị theo nhiều đoàn tuồng trong tỉnh đi diễn, rồi lập gia đình với nghệ sĩ Minh Lưỡng, cũng là một nghệ sĩ hát bội; hai vợ chồng lại cùng nhau nối nghiệp tổ, hết lòng với câu hát. “Không chỉ hai vợ chồng mà cả hai đứa con gái của mình cũng theo nghề này. Tụi nhỏ mê hát bội y như cha mẹ vậy”, nghệ sĩ Như Hoa tâm sự. Gia đình chị là những nhân tố nòng cốt của đoàn tuồng Nhơn Hưng, tham gia vào nhiều phong trào văn hóa văn nghệ tại địa phương. Mới năm ngoái, trong Hội diễn Sân khấu tuồng không chuyên toàn quốc năm 2018, đoàn tuồng Nhơn Hưng góp mặt với hai trích đoạn Tiêu Anh Phụng loạn trào và Tế sống Tạ Ngọc Lân để lại nhiều ấn tượng cho người xem.
Tôi không khỏi xúc động khi bắt gặp người từng vào vai Lão Tạ trong trích đoạn Lão Tạ sai cơ hết sức ấn tượng trong Liên hoan vừa kể, khi anh đang cặm cụi với một công việc không hề liên quan đến hát xướng. Dưới cái nắng oi nồng, người đàn ông ngoài năm mươi tuổi mồ hôi nhễ nhại ướt hết chiếc áo sờn cũ vẫn điêu luyện từng động tác xây xây tô tô của nghề thợ hồ nhọc nhằn. Anh là Võ Minh Tấn của đoàn tuồng Sao Mai (thuộc Trung tâm văn hóa tỉnh). Anh Tấn trải lòng: “Với đoàn tuồng Sao Mai thì tôi mới tham gia hơn bảy năm, nhưng nghề diễn của tôi thì đã hơn ba chục năm nay rồi. Tôi làm nghề thợ hồ cho vợ con đủ bát cơm nóng, còn hát bội là nỗi đa mang, là niềm vui không đong đếm được mà mình trót đeo đuổi”.
Các nghệ sĩ tuồng không chuyên tự hóa trang cho vai diễn của mình.
Thật tình cờ khi cách đây ba tháng, tôi gặp lại nghệ nhân Phạm Thị Kiều (nghệ danh Hoàng Kiều) trong một đêm diễn tại phường Nhơn Bình, TP Quy Nhơn. Chị thay vội mấy lớp áo ngoài sau khi diễn xong trích đoạn Đào Tam Xuân loạn trào. Thật khó hình dung, người phụ nữ có dáng người dong dỏng cao, hát hay diễn giỏi ấy cũng chính là “đầu lĩnh” của đoàn tuồng Ngô Mây (ở Phù Cát). Năm 2012, chị mạnh dạn thành lập đoàn rồi bươn chải đưa đoàn biểu diễn nhiều nơi. Nghề hát bội cũng theo thời vụ, ba tháng âm lịch đầu năm có nhiều hợp đồng, mức sống anh em nghệ sĩ tương đối dễ thở. Càng sau càng thưa vắng dần. Chị bộc bạch: “Nơi mời diễn thì có chừng, mà đoàn biểu diễn thì không ít bởi lẽ không mấy ai đành đặng mà bỏ nghề. Cho nên có khi ba, bốn đoàn chạm mặt nhau tại một địa phương. Nhiều lúc phải bốc thăm hoặc “bỏ thầu” để chọn đoàn. Người vui, kẻ buồn nhưng trong nghề quen biết cả. Nhiều lúc mình được diễn mà chạnh lòng cho bạn nghề”.
Những phút chạnh lòng ấy khiến người nghe như tôi vừa mừng vừa xót. Là bởi, để sống được với nghề trước hết vai diễn của họ cũng phải “sống” trong lòng người xem. Mà điều ấy, trong cơ chế và thị hiếu thực tại, đâu dễ. Tôi chợt nhớ đến lời của NSND Lê Tiến Thọ chia sẻ trong buổi tổng kết Hội diễn năm 2018, ấy là, cần xác định tác phẩm tuồng cũng như là một loại “hàng hóa đặc biệt”, phải cố công đầu tư, hạn chế những điển tích, điển cố khiến người xem khó hiểu, phải xem xét, tổ chức, sắp xếp lại các trò, bố trí lại làn điệu cho bài bản, chỉn chu. Hát, diễn sao cho vừa giữ được cái chất của tuồng truyền thống vừa cải biên cho phù hợp với lớp khán giả hiện đại. Ông cũng nhận xét về các nghệ sĩ tuồng không chuyên ở Bình Định, rằng: Nhiều nghệ sĩ đã vươn tới tính điêu luyện của nghệ thuật sân khấu truyền thống. Qua các nhân vật, từ truyền thống đến hiện đại, các tiết mục đã thể hiện những tìm tòi, sáng tạo của nghệ nhân, nghệ sĩ...
Nghệ thuật tuồng là một loại hình không dành cho những kẻ ăn xổi ở thì. Để mong thành nghề, người diễn viên phải dốc lòng chiu chắt, bồi dưỡng nghề cho nhuần nhuyễn, tinh luyện. Hầu hết các đoàn tuồng không chuyên ở tỉnh ta có chung hoàn cảnh là các nghệ sĩ phân tán ở nhiều địa phương khác nhau nên việc ráp vai, tập luyện không được thuận lợi. Tuy không có điều kiện tập luyện như các nghệ sĩ tuồng chuyên nghiệp, nhưng ý thức về nghề của “nghệ sĩ tuồng chân đất” vẫn bài bản khi họ cố công tìm cách ôn luyện, học vai. Cho nên, khi bước lên sân khấu, vai nào cũng ra dáng, ra hình.
“Tuy mỗi người một nơi với những công việc riêng mưu sinh, nhưng khi có hợp đồng biểu diễn là anh chị em đều thu xếp công việc tề tựu đầy đủ. Các nghệ sĩ dường như đã thuộc nằm lòng các trích đoạn, tuồng tích. Khi gặp nhau, họ chỉ cần nửa ngày để ráp vai là có thể bước lên sàn diễn, nhập tâm vào từng nhân vật”, ông bầu Lê Văn Bình, đoàn tuồng Sông Côn (ở Vĩnh Thạnh) tâm sự.
Gặp các “nghệ sĩ chân đất”, tôi biết rằng, họ gắn cuộc đời mình với hát bội, không chỉ vì cuộc mưu sinh. Họ vẫn từng ngày thầm lặng với tình yêu hát bội. Nhiệt tâm là thế, nhưng mỗi lần ngoảnh lại, các nghệ nhân tâm huyết với tuồng không khỏi chạnh lòng. Vì rằng, nhiều nghệ nhân càng lão luyện nghề, càng dày kinh nghiệm thì vòng đời cũng dần mỏng lại, trong khi những đào, những kép trẻ hát bội kế nghiệp lại ngày càng ít. Tre già nhưng măng chưa chịu mọc. Đó cũng là nỗi trăn trở chung của hết thảy những ai dành tình yêu cho nghệ thuật truyền thống hát bội. 
 ĐỨC LINH
(bút danh của Phuy, hehe)

Thảm sát Bình An: Xin thương đau từ nay khép lại!

(PLO) -Tròn nửa thế kỷ sau vụ thảm sát cướp đi sinh mạng của hơn 1000 người dân vô tội, vùng đất Bình An (nay gồm các xã: Tây Vinh, Tây Bình và Tây An của huyện Tây Sơn, tỉnh Bình Định) bây giờ đã thay da đổi thịt, cuộc sống đi lên. Ở đó, đau thương quá khứ khép lại, nhưng tha thứ không có nghĩa lãng quên, càng không thể đối với những nhân chứng sống mà ký ức vẫn còn đó nỗi đau, sự ám ảnh đến tột cùng.

Thảm sát Bình An: Xin thương đau từ nay khép lại!
Ông Lân và bà Thanh (ngoài cùng bên trái) trên báo Hàn Quốc trong chuyến đi thăm nước này.
Máu và nước mắt
Nhắc đến thảm sát Bình An, người ta hay nói tới nhân chứng sống là ông Nguyễn Tấn Lân (SN 1951, ở thôn An Vinh 1, xã Tây Vinh) như một con người đặc biệt. 50 năm trước, ông Lân là một cậu bé 15 tuổi, cùng mẹ và em gái đối diện súng đạn quân thù, nhưng chỉ mình ông may mắn.
Tận mắt chứng kiến người dân làng mình ngã xuống sau những loạt đạn tàn bạo, tận mắt thấy em gái rồi đến mẹ trút hơi thở cuối cùng, bản thân cũng thương tật, nên với ông Lân, chiến tranh dù đã lùi xa nửa thế kỷ, hay có xa hơn nữa thì nỗi đau ấy vẫn là điều ám ảnh khi ông còn trên cõi đời này.
Ngược dòng 50 năm về trước, và bắt đầu với câu hỏi vì sao lại là vùng đất Bình An? Đầu tiên, vùng đất này vốn có vị trí đặc biệt quan trọng tại chiến trường Bình Định trong kháng chiến chống Mỹ.
Phía Đông Bắc của Bình An giáp sân bay quân sự Phù Cát, huyện Phù Cát bây giờ. Đây là 1 trong 3 sân bay mà Mỹ dùng để đi phun và rửa nhiên liệu thuốc hóa học. Phía Tây Nam cách quốc lộ 19 chỉ vài cây số, là tuyến giao thông huyết mạch, cửa ngõ Bắc Tây Nguyên.
Vì thế, kẻ thù luôn quyết tâm phải dành quyền kiểm soát Bình An bằng mọi cách, làm bàn đạp chi viện cho chiến trường Tây Nguyên. Sau nhiều lần chiếm giữ không được, quân địch hạ quyết tâm tiêu diệt cứ điểm Bình An bằng mọi giá.
“Sáng ngày 12/2/1966, những tiếng pháo lớn nhỏ ầm ầm dồn dập từ Phú Phong bắn xuống, căn cứ Lai Nghi bắn qua, Truông Bà Đờn bắn lên, sân bay Phù Cát bắn vào phá tan cảnh thanh bình của làng quê Bình An”, ông Lân bắt đầu câu chuyện như thế.
“Sau đó, từ đầu làng An Vinh, lính Nam Hàn nổ súng inh ỏi, dân làng hoảng hốt kêu la, tiếng trẻ con kêu khóc thảm thiết, người dân hỗn loạn dắt díu nhau xuống hầm để tránh đạn”, cảnh tượng hãi hùng của 50 năm trước qua lời kể người đàn ông.
Chỉ trong vòng hơn một tháng từ 23/1 - 26/2/1966 tại xã Bình An, những đợt càn quét với khẩu hiệu “ba sạch” (giết sạch, đốt sạch, phá sạch) của địch đã làm hơn 1000 người chết, hàng ngàn ngôi nhà bị tàn phá, nhiều gia đình rơi vào cảnh tang thương, người thân bị giết hại, có gia đình không một ai sống sót…
Ông Nguyễn Tấn Lân, nhân chứng sống của vụ thảm sát Bình An
Trở về từ cõi chết
Khi trận thảm sát xảy ra, nhà ông Lân chỉ có 3 mẹ con, ông Lân lúc đó mới 15 tuổi, nhưng nhớ rõ mồn một. “Hôm đó là ngày 23 tháng Giêng Xuân Bính Ngọ 1966, khoảng 4h sáng, tôi đã nghe tiếng súng rồi nhưng không biết là của bên nào, sau đó 3 mẹ con dắt nhau chạy xuống hầm trốn”, ông Lân kể.
“Từ trong hầm, tôi nghe tiếng súng mỗi lúc một gần và dữ dội hơn, xen lẫn tiếng người kêu la khóc lóc. Nghe thì nghe vậy chứ tôi hoàn toàn không biết chuyện gì đang xảy ra. Đến 8h sáng, bọn lính phát hiện hầm của 3 mẹ con tôi nên bắt và dẫn đi. Khi ấy, tôi mới nhận ra đó là lính Nam Hàn”, ông Lân giọng chậm rãi.
Ông Lân tiếp tục kể: “Chúng dẫn 3 mẹ con tôi ra đám ruộng Cạnh Buồm (thuộc xóm 1, thôn An Vinh) thì ở đây đã có khoảng 20 gia đình đang bị chúng bắt quỳ và cuối đầu xuống đất. Lát sau, chúng xả súng và ném lựu đạn vào đám đông mặc cho mọi người liên tục lạy lục van xin”.
“Khi tôi đang quỳ thì nghe một tiếng “bịch”, quay lại nhìn thì thấy một quả lựu đạn ngay cạnh gót chân. Mẹ tôi la lớn: “Lựu đạn, lựu đạn chạy đi con”. Ngay lập tức, tôi vùng dậy chạy được vài bước thì lựu đạn phát nổ…”, người đàn ông hồi tưởng lại quá khứ đau thương, lời kể như cứa sâu thêm vào nỗi đau.
Bất chợt, giọng nói ông Lân như bị nghẹn lại trong cổ họng, khuôn mặt tối xầm lí nhí: “Nếu không chạy được mấy bước đó thì tôi cũng không thể sống sót đến hôm nay. Sau khi phát nổ, nhiều mảnh lựu đạn găm trên người tôi đến bây giờ vẫn còn trong cơ thể chưa lấy ra hết”.
Đợt thảm sát kinh hoàng đó đã cướp đi sinh mạng người mẹ và em gái của ông Lân. Sau những trận càn của kẻ thù là những ngôi nhà lửa đỏ cháy rực, là cánh đồng lênh loáng máu, ngập thây người với không khí tang thương.
Đối diện với những mất mát quá lớn, ông Lân đã đi theo tiếng gọi của cách mạng bảo vệ quê hương nhưng trong lòng luôn mong ước chiến tranh sớm kết thúc, quê hương được thanh bình.
Hàn gắn vết thương
Chiến tranh đã lùi xa hơn 40 năm. Hơn 10 năm nay, ngay tại xứ sở Hàn Quốc đã hình thành phong trào “Thành thật xin lỗi Việt Nam” thu hút sự quan tâm của nhiều tổ chức, đoàn thể xã hội, nhất là giới trẻ ở Hàn Quốc, phản đối cuộc chiến đẫm máu tại Việt Nam và mong muốn hàn gắn vết thương. 
Tháng 4/2015, Tổ chức Bảo tàng hòa bình Hàn Quốc đã mời ông Nguyễn Tấn Lân và bà Nguyễn Thị Thanh (quê ở thôn Phong Nhị, xã Điện An, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam), cũng là một nạn nhân trong vụ thảm sát mà nhiều thành viên trong gia đình bị giết hại qua Hàn Quốc nói về cuộc chiến tại Việt Nam và vụ thảm sát thương tâm ngày xưa.
Rất nhiều sinh viên, giáo sư, tiến sĩ của các trường đại học lớn ở Hàn Quốc đã đón chào các “nhân chứng sống” bằng sự niềm nở, hiếu khách và lòng cảm mến thân thương.
Những phát biểu của ông Lân trước đông đảo Quốc hội và nhân dân Hàn Quốc đưa ra một cái nhìn trung thực, đúng đắn về lịch sử. Đó cũng là dịp để Hàn Quốc và Việt Nam cùng nhau tiến bước trên con đường của hòa bình và sự hợp tác.
Nạn nhân sống sót sau thảm sát Bình An được chào đón trên đất Hàn Quốc
Cũng gần đây, tháng 2/2016, tại buổi lễ kỷ niệm thảm sát Gò Dài, GS.Roh Hwa Wook - Chủ tịch Ủy ban xúc tiến thành lập quỹ hòa bình Hàn Việt đã đến dự và có những lời nói xin lỗi chân thành với người dân Bình An nói riêng, nhân dân Việt Nam nói chung.
“Xin lỗi, thành thật xin lỗi. Xin lỗi vì chuyện đã xảy ra từ rất lâu rồi mà đến nay tôi mới trễ tràng mang theo nhành hoa đến đây để xin được tạ lỗi. Biết nói gì đây để bày tỏ thấu lòng tôi. Xin lỗi, rất xin được tạ lỗi. Tôi sẽ phải luôn ghi nhớ điều này, tôi sẽ cố gắng hết mình để sự hy sinh của người đi trước không trở thành vô nghĩa”, lời giáo sư người Hàn Quốc.
Đặc biệt, sau lời phát biểu, ông Roh Hwa Wook đã quỳ thụp xuống tạ lỗi những linh hồn nạn nhân, gia đình thân nhân và đất nước Việt Nam về cuộc chiến.
Hơn ai hết, ông Lân thấm thía sự tàn khốc của chiến tranh, nhìn lại cuộc đời đã qua, ông tâm sự: “Chúng tôi sẵn sàng tha thứ nhưng không bao giờ quên được những gì họ đã gây ra. Lý do chúng tôi phải ghi nhớ một giai đoạn lịch sử sai lầm, một cuộc chiến tranh tàn khốc là để mai sau chúng ta không lặp lại những bài học đắt giá này nữa. Bởi với chiến tranh, chúng ta đều là nạn nhân”.
Nói rồi, ông Lân bảo: “Những mất mát quá lớn, vết thương chiến tranh vẫn đang từng ngày âm ỉ. Mong rằng phía Hàn Quốc sẽ có động thái cụ thể, thiết thực để bù đắp hậu quả mà họ đã gây ra. Cũng như chính quyền Việt Nam sẽ tạo điều kiện giúp đỡ nạn nhân và gia đình nạn nhân trong cuộc thảm sát. Chiến tranh đã đi qua, chỉ mong tất cả chúng ta đều cùng nhau hàn gắn bằng tình yêu thương và lòng yêu chuộng hòa bình”.
Trong một đoạn thư mà ông Lân đã gửi cho những cựu binh Hàn từng tham chiến Việt Nam, có viết: “Giờ đây, tôi đã bước qua cái tuổi để dọn dẹp lại cuộc đời đầy sóng gió của mình. Nếu xét ra thì những cựu chiến binh Hàn Quốc cũng không khác tuổi tôi là bao nhiêu. Nếu chúng ta từng gặp nhau ở đâu đó tại một nơi không phải là chiến trường, biết đâu chúng ta có thể đã gọi nhau là anh là em.
Giờ đây, tôi hay các ông đã bước vào tuổi xế chiều của cuộc đời, ước gì chúng ta cùng nhau nhìn lại quãng đời tuổi trẻ của mình. Chúng ta phải hàn gắn vết thương của quá khứ để có thể để lại cho những đứa con trai, con gái hay cháu chắt của chúng ta một cuộc sống hòa bình hơn, tốt đẹp hơn”.
Vân Phi - Đại Chơn


Thứ Bảy, 21 tháng 3, 2020

Trò chuyện với sách...


Tôi may mắn quen biết nhiều người có cùng sở thích đọc sách. Với họ, sách không chỉ chứa đựng thông tin, tri thức mà còn như một người bạn đồng hành thiết thân trong đời sống.
Chàng thanh niên Đoàn Duy Thoại đang làm lại bìa cho một cuốn sách cũ.
Khi kể về sách tôi thường nhớ cảnh chàng thanh niên Đoàn Duy Thoại làm lại bìa cho một cuốn sách cũ. Việc “may áo” cho sách này là một sở thích đặc biệt của anh. Trong căn phòng thuê trọ gần 30 m2, Thoại ưu tiên không gian cho sách với gần vạn quyển đủ thể loại. Anh chia sẻ về sách như đang kể về một người bạn của mình: “Đọc sách, mình vừa có thể học được cách tư duy và dụng ngôn của tác giả đồng thời bổ sung thêm kiến văn về nhiều mảng như lịch sử, văn hóa, triết học và cả mảng tiếp thị - kinh doanh tạo nền tảng cho công việc hằng ngày”.
Công việc của Thoại là hướng dẫn viên du lịch, có rất nhiều vấn đề liên quan đến các di tích lịch sử, văn hóa, làng nghề… cần phải có những tư liệu sách vở mới có thể cung cấp đầy đủ thông tin về niên đại, đặc điểm cũng như giá trị văn hóa của nó. Và, Thoại tìm đến sách để nạp dung liệu cho bản thân. “Mình nuôi ý tưởng sẽ mở một quán cà phê - sách để vừa kinh doanh vừa tạo ra một không gian dành cho những người yêu sách đến thưởng thức cà phê, đọc sách và kết nối với nhau”, Thoại bộc bạch.
Còn đối với họa sĩ Lê Duy Khanh, đọc sách mang đến cho anh nhiều điều thú vị. Có lần anh tâm sự, đọc cũng là một cách “đi” và “trải nghiệm” bằng suy tưởng. Những lần trà dư tửu hậu cùng nhau, thường lúc nào chúng tôi cũng dành một thời lượng nho nhỏ để chia sẻ về sách. Và những khi ấy, một cách từ tốn, anh kể tôi nghe đôi điều về thế giới hoài niệm sách của anh, về những ký ức một thời mà những con người ở thế hệ anh nâng niu: “Đâu chi xa, ngay trước những năm 90 thế kỷ trước, Nhà xuất bản Nghĩa Bình từng phát hành nhiều cuốn sách hay như: Bức họa Maja khỏa thân, Thiên đường ở trên cao, Đèn không hắt bóng, Những ngọn cờ trắng..., có những cuốn, nó khiến mình phải tìm đọc lại lần hai, lần ba”.
“Có những nguồn sáng tri thức chỉ le lói trong một nhóm người, trong một thời đại nào đó và phải chờ đến hàng bao nhiêu thế kỷ sau mới bừng sáng để thúc đẩy nhân loại đi đến tiến bộ, văn minh. Vì thế cần có sách!”, trong một lần trò chuyện, tiến sĩ Châu Minh Hùng, giảng viên Trường ĐH Quy Nhơn, tâm sự như thế. Ông còn thẳng thắn nêu lên vấn đề: “Nhiều giảng viên than phiền sinh viên hiện nay lười đọc sách. Tôi phải bật cười, và đặt câu hỏi, chắc gì giảng viên đã chăm đọc sách! Động lực đọc chỉ có được ở người ham học, ham biểu biết. Nhưng sự ham học, ham hiểu biết lại gắn liền với công việc. Một công việc đòi hỏi nỗ lực sáng tạo thì ắt người ta sẽ tìm tòi, khám phá”.
Khi tôi hỏi ông đọc như thế nào cho hiệu quả, ông chia sẻ: “Muốn đọc sách có hiệu quả phải biết phản biện tri thức để sáng tạo, khai phóng tri thức, đọc đến đâu suy tư đến đấy. Đặc biệt là suy tư khi rời sách. Sự suy tư làm cho kiến thức được tiêu hóa và tái tạo thành cái mới, cái tiến bộ”. “Nhưng suy tư bằng cách nào, thưa thầy?”.“Hãy suy tư từ những thứ giản dị trước mắt, trong cuộc sống hàng ngày. Một luận đề trừu tượng được đúc kết trong sách thực chất có cội nguồn từ thực tiễn cụ thể, sống động. Không phải ngẫu nhiên mà các học giả khái quát cây triết học mọc ra từ xác thịt, thậm chí bộ phận sinh dục của con người. Con người đã từng luận ra cả vũ trụ mênh mông từ chính cái tiểu vũ trụ trong cơ thể của mình”… Nói về sách, không chỉ ở người thầy yêu sách, yêu học trò này mà cả những người bạn dẫu chênh nhau khá nhiều về tuổi kia thì cuộc trò chuyện của chúng tôi vẫn thế, như muốn kéo dài mãi...
Tôi bỗng nhớ lại một chuyện xảy ra khá lâu. Ấy là vào một hôm tình cờ cũng một ngày gần cuối năm, tôi thấy hình ảnh một anh xe ôm trong lúc chờ khách lần giở từng trang sách rất an nhiên. Sau này tôi biết rằng người đàn ông ấy trở thành một nhân vật mà nhiều tờ báo khai thác. Thế rồi, hình như anh đọc lặng lẽ hơn. Nhà sách mà người ta thường thấy anh hay lui tới đọc “cọp” cũng dần vắng bóng anh, mà có lần tò mò tôi hỏi người quản lý nhà sách ấy thì được tiết lộ: anh ấy ngại... Dẫu là lý do gì đi nữa, nhưng cứ nhớ đến hình ảnh anh say sưa với sách hôm nào, tôi cứ chắc mẩm rằng anh vẫn còn giữ niềm yêu mến với sách, làm sao mà bỏ được khi mà việc đọc nó đã không đơn thuần là một thói quen nữa…
Ở một chừng mực nào đó, tôi nghĩ sách là một người bạn đặc biệt, dẫu là giới bình dân hay bác học đều có thể tìm đến sách bầu bạn, học hỏi. Sách sẻ chia cùng người đọc một cách thầm lặng, mở ra những chân trời để dang vòng tay đón người đọc cùng bước vào khám phá. Tất cả những điều thú vị từ thế giới của sách, đều đang đợi chờ mỗi chúng ta...
VÂN PHI

Nghệ sĩ Ðình Trương: Xuất sắc với vai phản diện


Tại Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc năm 2019, HCV với vai đô thống Nguyễn Thiện - một tên quan dùng mưu hèn kế bẩn để trù hại Lê Ðại Cang - trong vở tuồng Quan khiêng võng, một lần nữa khẳng định khả năng giữ những vai phản diện của nghệ sĩ Ðình Trương.
Nghệ sĩ Đình Trương nhập vai đô thống Nguyễn Thiện (hàng đầu, ngồi giữa) trong vở Quan khiêng võng.
Nghệ sĩ Đình Trương có khả năng đảm nhận nhiều vai nhưng sở trường vẫn là những vai phản diện. Gần 40 năm gắn bó với nghệ thuật hát tuồng, bằng sự nỗ lực không ngừng, những vai phản diện đã tạo nên danh tiếng của anh.
Cuối năm 1983, khi mới 10 tuổi nghề, với vai Tạ Kim Hùng trong vở Ngọn lửa Hồng Sơn, Đình Trương đã cho thấy sự trưởng thành vượt bậc của mình. Tạ Kim Hùng là một vai khó, đó là một nhân vật vô nhân, bất trung, bất hiếu, có một số lớp kịch mà tất cả những cái ác, cái xấu của nhân vật cùng bộc lộ; nếu không giỏi nghề sẽ không thể biểu đạt hết. Ví dụ, ở lớp kịch Tạ Kim Hùng thản nhiên khi người em gái là Tạ Phương Cơ đến báo tin cha là Lão Tạ đã mất. Lớp kịch này cho người xem thấy trọn vẹn bản chất nhẫn tâm, vô đạo của nhân vật Kim Hùng. Kết quả, ngay sau cảnh ấy, Tạ Kim Hùng bị khán giả ồ chấy, giận dữ ném đá cho bõ ghét. Điều đó cho thấy năng lực diễn xuất của diễn viên ở mức nào.
Nghệ sĩ Ðình Trương tên thật là Nguyễn Ðình Trương, sinh năm 1960, quê gốc ở Phú Phong, Tây Sơn. Anh là con của nghệ nhân tuồng tài danh Minh Ðỏ - người nổi tiếng với những vai tướng, lão, nịnh. Là con nhà nòi, lại được các bậc tinh anh của nghệ thuật tuồng như các Nghệ sĩ nhân dân: Ðinh Quả, Ðình Bôi, Võ Sĩ Thừa… truyền dạy, anh mau chóng trưởng thành với nghề. Tốt nghiệp lớp Trung cấp văn hóa nghệ thuật tuồng, khóa I của Trường Trung học Văn hóa Nghĩa Bình năm 1983, anh về đầu quân Nhà hát tuồng Ðào Tấn và trở thành diễn viên cốt yếu của Nhà hát đến nay.
Cái hay của nghệ sĩ Đình Trương là khả năng nhận diện và nhập tâm vào nhân vật. Anh tâm sự: “Tuyến vai phản diện, mỗi nhân vật mỗi nét. Bởi vậy, khi diễn, cần chú trọng khi nào thì liếc mắt, gằn giọng, lúc nào cần cười the thé, cười gượng, cả trong điệu bộ, bước đi cũng phải nghiên cứu kỹ lưỡng. Phải hóa thân làm sao cho khán giả vừa ghét mà cũng đồng thời vừa thích. Diễn như vậy mới được”.
Năm 2015, tại Liên hoan tác phẩm sân khấu của tác giả Tống Phước Phổ, với vai Vương Thông, một tướng giặc gian giảo, hung hãn - vai diễn đối trọng với tuyến nhân vật chính diện là Nguyễn Trãi, Lê Lợi trong vở Sao Khuê trời Việt - Đình Trương được trao HCV. Năm 2016, với vai Văn Quan trong vở Nước non cửa Phật, Đình Trương lại được trao HCV trong Cuộc thi Nghệ thuật Sân khấu Tuồng và Dân ca kịch chuyên nghiệp toàn quốc. Và như đã nói, với vai đô thống Nguyễn Thiện, anh giành HCV Liên hoan Tuồng và Dân ca kịch toàn quốc năm 2019.
Trò chuyện bên lề về những vai phản diện của mình, Đình Trương giãi bày: “Đóng miết những vai gian ác, tàn độc, đôi lúc cũng thoáng ngậm ngùi. Nhưng, mỗi người có một sở trường, cái duyên nghề nó vậy rồi. Hơn nữa, tôi cũng thích những vai tướng, lão, nịnh bởi sự độc đáo, phong phú của tuyến vai. Bao nhiêu lần nhập vai là bấy nhiêu lần thử thách, mà để làm tốt, buộc diễn viên phải cần mẫn trui rèn và hoàn toàn nhập tâm vào nhân vật. Có nhiều khán giả tinh tường lắm, xem mình diễn đạt, họ nhớ, họ khắc ghi. Nhiều lúc, chỉ cần đôi lời ngợi khen hay giản đơn là chia sẻ từ khán giả, là mình đã thấy ấm lòng”.
Nghệ sĩ Đình Trương là người có lối sống chân thành, giản dị, rất tận tụy và trách nhiệm với công việc. Giám đốc Nhà hát tuồng Đào Tấn Văn Bá Dũng chia sẻ: “Đình Trương là một trong những diễn viên trụ cột của Nhà hát, giỏi nghề. Hiện anh là một trong 3 nghệ sĩ của Nhà hát tuồng Đào Tấn đang được đề nghị xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ ưu tú”.
VÂN PHI

Nữ võ sư Năm Hạnh đau đáu nghiệp truyền...


 24/08/2019 - 11:30
PNO - Cứ mỗi chiều về, sân luyện võ nhà 'cô Năm' lại rào rào những động tác tay chân theo đòn thế, giòn giã tiếng hô một, hai cho đến khi mặt trời lặn về phía cánh đồng xa…
Bọn trẻ làm rộn cả một góc làng bên cạnh dòng sông quê. Chúng tíu tít gọi: “Cô Năm ơi, cô Năm ơi, con đánh vầy có đúng thế không?”. “Chưa được. Phải vầy nè, vầy nè”. Người phụ nữ tóc đã hai màu, vừa nói vừa tỉ mỉ chỉnh từng động tác.
Người dân vùng An Thái (xã Nhơn Phúc, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định) từ lâu đã quen với những hoạt cảnh ấy tại lớp dạy võ của “cô Năm”. Cứ mỗi chiều về, sân luyện võ nhà “cô Năm” lại rào rào những động tác tay chân theo đòn thế, giòn giã tiếng hô một, hai cho đến khi mặt trời lặn về phía cánh đồng xa…
Nu vo su Nam Hanh dau dau nghiep truyen...
Nữ võ sư thị phạm bài võ Tứ linh đao
1. “Cô Năm” là cách các võ sinh và bà con ở An Thái gọi bà, còn tên thật của bà là Lâm Thị Hồng Hạnh - con gái của đại lão võ sư Lâm Ngọc Phú trứ danh một thời. An Thái từ bao đời đã nổi danh với câu “Roi Thuận Truyền, quyền An Thái”, như một ấn chứng về võ thuật.
Nói đến võ cổ truyền Bình Định, làm sao có thể bỏ qua làng võ xứ An Thái. Đây từng là nơi thầy giáo Hiến quyết định ở lại lập nghiệp, dạy cả văn lẫn võ cho người dân địa phương. Rồi anh em nhà Tây Sơn cũng xuôi dòng sông Kôn đến xin nhập học và được ông thu nhận.
Về sau, vùng An Thái trù phú, được nhiều người ví như một đô thị trong làng quê, cũng trở thành cái nôi võ thuật, nuôi dưỡng võ đạo và trao truyền lại cho bao lớp con cháu. Vùng đất này có nhiều lò võ như Hải Sơn, Quách Cang (phái Tàu Sáu), Hồ Hoành… nức tiếng. Trong đó, võ phái Bình Sơn xuất hiện từ rất sớm - đầu thế kỷ XX. Đứng đầu môn phái là võ sư Lâm Hữu Phong (sinh năm 1855, tại thôn Thắng Công, xã Nhơn Phúc).
Trước khi qua đời, ông đã truyền lại mọi tuyệt học cho con là võ sư Lâm Đình Thọ, tức Hương Kiểm Lài. Nối nghiệp cha, Hương Kiểm Lài cũng truyền võ lại cho hai người con là võ sư Lâm Ngọc Lài và Lâm Ngọc Phú. Các con của ông Lâm Ngọc Phú là Lâm Ngọc Ánh và Lâm Thị Hồng Hạnh lại tiếp bước ông cha, mở trường dạy võ ngay trên mảnh đất quê hương.
Năm Hạnh cùng các anh chị em trong nhà được cha dạy võ từ thuở bé. “Con gái luyện võ có nhiều hạn chế lắm, nhất là về mặt thể lực, nhưng vì mộ, nên mình cố công theo học” - nữ võ sư nhớ lại. Nhưng rồi cuộc áo cơm đã đưa bà lang bạt nhiều nơi. Có giai đoạn, bà vô Sài Gòn làm nghề may gần chục năm mới trở về bản xứ.
Bà bảo, không biết lui cui thế nào, mình lại về với nghề xưa - vẫn rạ rơm đồng chiều, vẫn hàng quán nhỏ cạnh dòng sông này. Bà về lại quê hương, vẫn ở vậy chăm cha mẹ tuổi bóng xế. Việc dạy võ đã có cha và anh - võ sư Lâm Ngọc Ánh đảm nhận.
Mười năm trước, võ sư Lâm Ngọc Phú qua đời. Chẳng còn nhớ đã bao nhiêu lần, bà ngồi bên quán tạp hóa, nhìn dải đất trước sân - nơi cha hay luyện tập cho môn đồ - mà lòng bà trống rỗng, thấy nhớ nhớ thương thương. Rồi một bận về chùa Nhơn Từ (huyện An Nhơn), mấy phật tử trẻ biết bà giỏi võ nên nằn nì xin theo học, bà nhận lời.
Vậy là mỗi chiều, bên căn nhà nhỏ, ngay khoảng sân trống còn lưu lại tường gạch đá ong ấy, từng đường quyền, thế võ xua đi cái trống vắng của những ngày đầu lão võ sư Lâm Ngọc Phú mất. Cũng từ ngày đó đến nay, học trò lai rai, lúc ít lúc nhiều, bà cứ túc tắc dạy. Thời gian còn lại, bà bán hàng tạp hóa, làm sào ruộng và chăm mẹ già nay đã ngoài 80 tuổi. Thời gian cứ thế trôi…
Bà Năm Hạnh nay cũng đã 55 tuổi, vẫn ở vậy, dẫu bao đám tới ngỏ lời. Mẹ bà thỏ thẻ: “Nó là đứa có nhan sắc. Hồi xưa, có mấy đám đến ngỏ, mà chẳng hiểu sao nó toàn lắc đầu, ai nói cũng không vô. Tính nó ngang như đàn ông vậy”. Tôi nhìn nét mặt sáng của “cô Năm” trên bức ảnh bà mặc áo dài đâu chừng gần 30 năm trước. Một vẻ đẹp sắc sảo. Có lẽ, bà đợi chờ một người “đàn ông” hơn mình, mà quên rằng, con gái có thì.
“Gần mươi năm rồi chớ ít gì”. Câu nói của bà Năm như cắt dòng suy nghĩ vơ vẩn của tôi. Bà vừa nói vừa chỉ vào tấm bảng chiêu sinh bằng gỗ, đặt trang trọng giữa ngôi nhà nhỏ, trên còn khắc dòng chữ: “Võ đường Bình - Sơn: Võ sư Lâm Ngọc Phú đảm trách huấn luyện các bộ môn quyền anh, quyền tự do, võ Bình Định”. “Nay học trò nhiều không, cô?” - tôi hỏi. “Cũng gần 30 đứa, nhưng chủ yếu mấy đứa nhỏ nhỏ, từ lớp Chín trở xuống, còn tụi lớn nó đi học với làm ăn xa cả rồi”.
2. Tôi lại nhớ, lúc chiều đến nhà bà, một dàn võ sinh đến tập, đứa lớn nhất đang học lớp Chín, đứa nhỏ nhất vừa vô lớp Hai. Trên sân tập, cô bé Trần Thị Thúy Hà, quê ở Mỹ Thạnh, Nhơn Phúc, đang học lớp Hai Trường tiểu học Nhơn Phúc, đi những đường quyền dứt khoát và đẹp mắt. Cô bé tỏ ra thích thú với những thế võ học được. Hỏi ra mới hay, Thúy Hà chỉ mới tập được ba tháng nay.
Nu vo su Nam Hanh dau dau nghiep truyen...
Nữ võ sư ân cần tỉ mỉ với học trò, xem học trò như con của mình
Đôi lúc, để thị phạm cho học viên, võ sư Năm Hạnh bước ra giữa khoảng sân, đi những bài võ quen thuộc như Liên hoàn thập lục thủ, Hổ hạ sơn, Thần đồng... Động tác lúc hùng tráng cương mãnh, khi uyển chuyển linh hoạt, vô cùng hút mắt. Tụi nhỏ có đứa reo lên: “Hay quá! Khi nào con mới tập được bài này”. Bà Năm cười, nói: “Ráng luyện đi. Hè năm sau Năm dạy”.
Vì không có con cái, bà Năm xem bọn trẻ như con ruột của mình. Vừa nghiêm khắc chỉ dạy, bà vừa ân cần tỉ mỉ. Lúc tụi trẻ đã ra về hết, Năm cười thiệt hiền: “Nhiều khi thấy mình như bảo mẫu của tụi nó vậy. Cũng mệt với tụi nhỏ lắm, nhưng có tụi nó, thấy cũng ấm lòng. Ít hôm nữa, tụi nó đi học hết trơn rồi…”.
Bà Năm dõi mắt về phía bức tường gạch đối diện nhà, nhìn như đóng đinh: “Được cái, mùa hè, tụi nhỏ đến đông, chớ lúc vô học, vắng chẳng có đứa nào. Mà qua năm tháng, học viên cũng thưa vắng dần, ít người mặn mà với võ truyền thống rồi”. Rồi bà kể, hồi xưa ở đây cũng có một nữ võ sư về truyền dạy võ thuật.
Đó là bà Diệp Lệ Bích - cháu nội của đại lão võ sư Diệp Trường Phát. Bà về An Thái, mở võ đường Bình Thái Đạo, tâm huyết lắm, nhưng học trò thưa vắng, được đâu đó gần một năm, cũng đành thôi. Ngay hiện tại, theo lời bà, ở An Thái vẫn còn nhiều người giỏi võ lắm, nhưng họ cũng không mở lớp, chỉ còn võ đường Bình Sơn còn hoạt động, nhưng cũng cầm chừng, sấp ngửa lay lắt…
Phụ nữ học võ đến nơi đến chốn đã ít. Dạy võ tâm huyết gắn bó càng hiếm. Như bà, là nữ võ sư lớn tuổi nhất Bình Định còn truyền dạy võ cổ truyền. Để tìm người thứ hai ở Bình Định này, đỏ mắt không ra. Câu chuyện truyền nghề, cứ làm bà đau đáu mãi: “Cách đây mấy năm, anh em tui đến các trường THCS đề cập chuyện dạy võ cổ truyền cho học sinh, nhưng cũng chẳng đâu vào đâu. Các lò võ chủ yếu tự bơi. Chúng tôi đang bơi, bơi trên dòng sông cạn…”.
Ấm trà đã thay mấy lần nước mà câu chuyện của chúng tôi chưa dừng lại. Nghĩ về nghiệp võ cổ truyền hôm nay, bỗng dưng chạnh lòng. Hành trình lưu giữ và phát huy tinh hoa võ cổ truyền còn lắm gian nan. Đó không phải là nhiệm vụ của riêng ai. Năm Hạnh đang dốc lòng, nhưng biết sao giờ, sức người có hạn, giá mà… Chia tay nữ võ sư, tôi cứ bị ánh mắt xa xăm khi ngồi trước quán tạp hóa của bà ám ảnh. Nó vừa khắc khoải, vừa trông đợi một điều gì đó, mơ hồ lắm… 
Giọng nữ võ sư Năm Hạnh như chùng lại khi nói đến chuyện truyền thụ võ nghệ hôm nay. Bà trăn trở: “Học trò giờ học võ mà ít khổ luyện quá. Cha mẹ thấy các con so găng, tập đối kháng thì tỏ ra hết sức lo lắng, nên chỉ giữ chừng mực, nhiều khi tập cứ như tập thể dục, dưỡng sinh vậy. 
Mấy dịp lễ, chương trình gì đó, địa phương đến nhờ, bọn nhỏ lại múa máy mấy đường cho vui, chứ thiệt sự học võ, phải trui rèn nhiều nữa. Mình mộ, lại muốn truyền lại thế roi, đường quyền của cha ông, nên dạy. Học phí lúc có lúc không. Tiền công đôi khi là mấy bịch trà… nhiều nhặn gì đâu. Anh em tui chẳng ai sống được nhờ học phí. Nhưng muốn giữ, muốn trao truyền võ cổ truyền cho hậu bối, nên vẫn ráng dạy suốt bấy năm nay”.
Văn Phi
Văn Phi


Một cõi riêng của Đào Viết Bửu


Sau tập thơ đầu tay - Ngày rêu xanh (NXB Hội Nhà văn, 2009) mãi đến mới rồi, nhà thơ Ðào Viết Bửu mới trở lại với Sự ẩn dụ của đá (NXB Hội Nhà văn, 2019). Thơ với Ðào Viết Bửu - như một cuộc chơi, túc tắc chữ nghĩa gom nhặt lòng mình, dìu nhau qua những buồn vui cuộc đời.

.
Tôi có nhiều lần tiếp xúc với ông, chủ yếu là cùng các bạn văn ở đất An Nhơn. Sau bao câu chuyện, mọi người lại dành một phần thời gian để nói về thơ. Mà cuộc gặp nào hễ có mặt là Đào Viết Bửu sẽ đọc thơ. Những câu thơ về mẹ, về đồng làng, về nỗi đời đắng đót của phận số, bật ra, rưng rưng. Khi ấy Đào Viết Bửu có một cõi riêng, ông đọc cho bạn văn mà như ông đang đối thoại với lòng mình.
Có lần, nghe tôi thắc mắc, ông mỉm cười cười khề khà, nhấp chén đáp, thì đúng mình từng là một ông giáo làng mà. Mình đi dạy từ trước năm bảy lăm, kiểu như ông giáo khổ trường tư ấy. Mãi tới năm 1988, mình mới thôi. Rồi cứ rong chơi  khi làm ruộng, lúc làm bonsai, đục đẽo với đá. May mà mình được mẹ thương, vợ con nuông.
Đào Viết Bửu soi bóng mình trong câu thơ vắt dòng chắc, gọn, thả mình trong cuộc mưu sinh cơm áo. Nhưng có lúc, tháng năm phấn bảng với ăm ắp ký ức,  bật lên thành những câu thơ khắc khoải: “Đã về với ruộng mặn chua/ Lấm thân lầm lũi theo mùa cùng em/ Nam già độ ấy còn đem/ Trống khai trường chạm lưỡi liềm khựng tay” (Tháng chín).
Ðào Viết Bửu SN 1950, quê ở Nhơn An, An Nhơn. Ông là hội viên Chi hội Văn học, Hội VHNT Bình Ðịnh. Ông đạt giải Khuyến khích Ðào Tấn - Xuân Diệu lần IV (2006 - 2010).
Đào Viết Bửu biến cuộc mưu sinh của mình thành cả một cuộc chơi dài, và ông đánh dấu bằng những kiếm tìm, bằng tự vấn. Nếu không như thế có lẽ trong một số giai đoạn, Đào Viết Bửu khó lòng vượt qua những gian khó cơm áo. “Bây giờ chữ nghĩa nặng bàn tay/ Chẻ đá qua ngày áo cơm khốn khó/ Chẻ cả âm thanh rơi vào phần số/ Khoảng giây nghe băng xướt đoạn đời/ Bằng lòng mình hòn đất mồ côi/ Cõng thiên thu trên lưng cỏ cây hoang dại/ Chẳng biết có người nhìn về xa ngái/ Mà chùng lòng người ơi” (Đôi điều người chẻ đá).
Càng nhiều tuổi người ta lại càng giàu chiêm nghiệm, dễ chạnh lòng. “Nguồn sông này/ Nhánh nào định phận anh/ Như mẩu bút chì không còn đầu tẩy/ Những phác thảo đời rừng trinh tiết ấy/ Đã mấy năm ở phố lỡ thì/ Tia chớp lóe đường mi/ Nỗi niềm lay động/ Chiếc lá trước tầm đơn độc/ Giọt sương rơi chạm đôi điều” (Với người vẽ nguồn sông). Thơ Đào Viết Bửu có lẽ vì thế nhiều bài ngắn, súc tích, giàu hình ảnh liên tưởng.
Ông sống sôi nổi, lúc nào cũng rộng lòng giúp đỡ mọi người và đôn hậu lạ kỳ. Rất nhiều người kết giao với ông chỉ vì điều này. Mới rồi, đúng một thập kỷ sau Ngày rêu xanh, ông đã trở lại cuộc chơi với thơ bằng tập Sự ẩn dụ của đá. Ngồi cùng bạn bè, thường thì ông sôi nổi chuyện trò. Riêng những lần tôi ngồi cùng ông, trước cửa nhà, tôi thấy ông dõi mắt về khoảnh vườn nhỏ trước mặt, những cội cây muôn hình vạn trạng, những tác phẩm đá dáng vẻ lúc mềm mại, khi gồ ghề. Ông nói, đá lặng thinh thôi nhưng đá cũng giống như con người, đá cũng có tiếng nói riêng của nó. Rồi ông lặng thinh. Đấy là những lúc hiếm hoi Đào Viết Bửu trầm lặng.
Tôi thích đến thăm ông tại nhà, ở Thanh Liêm, Nhơn An, An Nhơn. Thích ngắm ông tư lự ở ngay chiếc bàn cũ sờn trước nhà, bầu rượu, ấm trà… Chiếc bàn là nơi ông ngồi cùng bạn hữu những lúc họ thấy nhớ ông mà tìm đến. Hình như Đào Viết Bửu trình diễn thơ hay nhất là ở chốn này. Hôm tôi đến thăm, ông đọc đôi câu vụng về, rót thêm ly rượu, nâng chén, giọng như khản trầm mà lại rành rõ từng chữ: “Lại ngồi ôn từng ngày qua/ Lưng khòm cha đã chín già hoàng hôn/ Đường cò quạnh quẽ đầu non/ Ngủ trong tiếng nhái kêu giòn đêm thâu/ Thấm cay lời má ví dầu/ Ví rượu “đẳng cấp”…/ Ví cầu sinh nhai” (Ví dầu). Đọc xong bài thơ, mắt ông rưng rức đỏ thì thầm như nói một mình: “Tao nhớ má tao quá”.
Con người thơ Đào Viết Bửu sau bấy nhiêu năm tôi quen biết, vẫn thế. Tính cách và lối hành xử của ông vận cả vào trang thơ. Ngoài cái tình nồng ấm với đất với làng, với bằng hữu và những người thân, là chất chứa bao trăn trở, đau đáu.“Giờ thì trên ruộng soi vắng bặt thằng, ông/ Lũ se sẻ, dồng dộc, két, nhồng nhận biết/ Chim di trú nơi đâu mà biền biệt?/ Rã xác những nộm người như thiệt ở mắt nhớ lũ chim/ Khua gõ rân mâm, xoong, hù hụi giữ sởn sơ lúa tốt/ Trên đời này, ôi! Nhất nhì lũ chuột/ Nhìn vũng lúa nằm phơi/ Nhìn lại chúng tôi hóa thật bù nhìn” (Bù nhìn).
Lần này, mắt ông như sâu hun hút nỗi niềm… Thì cũng tròn 70 rồi còn gì!      
NGÔ PHONG
(sao lắm bút danh vậy Phuy, huhu)

ambum ảnh

ambum ảnh
Được tạo bởi Blogger.