123, Example Street, City 123@abc.com 123-456-7890 lasantha.wam

hạnh phúc trổ mầm từ phía cô đơn...

Thứ Năm, 16 tháng 4, 2020

Nhạc sĩ Đào Minh Tâm: Thiết tha giai điệu trái tim

Về hưu đã 4 năm nay, nhưng nhạc sĩ Ðào Minh Tâm vẫn bận rộn với công việc sáng tác, dàn dựng mà các cơ quan, đơn vị “đặt hàng”. Và nhiều khi, cũng chính anh tự “đặt hàng” cho mình rồi ký thác trên những khuôn nhạc dòng cảm xúc, nỗi trăn trở, tiếng lòng đầy tha thiết của mình với quê hương, cuộc sống.
Nhạc sĩ Đào Minh Tâm thuộc thế hệ những nghệ sĩ hoạt động sôi nổi sau năm 1975, sớm định hình phong cách, khẳng định tài năng của mình trong âm nhạc. Năm 1977, anh tham gia vào Đoàn ca múa nhân dân Nghĩa Bình (sau đổi tên thành Đoàn ca múa nhạc Chim Yến), là đoàn nghệ thuật có tiếng của khu vực miền Trung bấy giờ. Đào Minh Tâm tuy không được đào tạo trong môi trường nghệ thuật chính quy nào nhưng anh là cây guitar bass vững vàng của Đoàn. Có lẽ nhờ chuyên cần, ham học hỏi nên năng khiếu bẩm sinh, cái duyên sân khấu đã giúp anh không chỉ thành công trong âm nhạc mà còn lấn sang cả lĩnh vực sân khấu.
Nhạc sĩ Đào Minh Tâm (bìa phải) khi còn là thành viên của Đoàn ca múa nhạc Chim Yến.
Cùng tham gia vào Đoàn ca múa nhạc Chim Yến một thời với Đào Minh Tâm, nghệ sĩ Hoàng Việt kể: “Anh Tâm là người bình dị, miệt mài sáng tạo, được anh em nghệ sĩ rất quý mến. Anh là một nghệ sĩ đi lên và tự khẳng định bằng tài năng thật sự của chính bản thân. Nhạc sĩ Đào Minh Tâm khá đa tài, anh chơi nhạc, sáng tác ca khúc, có năng khiếu diễn xuất, viết được kịch bản và làm đạo diễn nhiều chương trình”.
Thành công ở nhiều lĩnh vực, nhưng với âm nhạc, Đào Minh Tâm mới là chính mình. Ở nơi đó, người ta thấy sự thăng hoa, sáng tạo và tâm huyết của anh một cách rõ rệt. “Anh khá thành công với các sáng tác sử dụng các chất liệu âm nhạc hát bội và dân ca, bài chòi. Trong đó có 2 ca khúc sử dụng chất liệu này khá tốt như Hát bội đêm xuân và Con gái xứ Nẫu”, nhạc sĩ Hữu Thuần chia sẻ. Hai ca khúc mà nhạc sĩ Hữu Thuần nhắc đến, đã được khẳng định khi đạt giải cao trong các kỳ Liên hoan âm nhạc toàn quốc: Hát bội đêm xuân đoạt giải xuất sắc năm 2011 và Con gái xứ Nẫu đoạt giải B năm 2017.
Bên cạnh đó, Đào Minh Tâm còn khá thành công trong lĩnh vực sáng tác các tác phẩm âm nhạc múa dân gian đương đại. Những tác phẩm ấy phần nhiều viết về Bình Định với tất cả những yêu thương nồng đượm, tiêu biểu như: Lung linh một cõi trời văn, Ngọt tình chợ nón Gò Găng, Hương dừa… Chất liệu âm nhạc của nhạc sĩ Đào Minh Tâm là yếu tố quan trọng giúp các biên đạo múa dàn dựng, phối kết âm nhạc và nghệ thuật tạo hình, tạo nên nhiều xúc cảm thăng hoa, để lại dấu ấn đậm nét trong nhiều cuộc thi, hội diễn. Điển hình như tiết mục nhạc múa Hương dừa đã được biên đạo múa Châu My dàn dựng đoạt HCV Liên hoan múa không chuyên toàn quốc năm 2013.
Bìa sách Tình khúc 18 của nhạc sĩ Đào Minh Tâm.
Thưởng thức những tác phẩm âm nhạc múa của Đào Minh Tâm, ta như được nghe kể những câu chuyện về đất, về người quê hương. Có lần anh tâm sự: “Địa phương nào cũng có những nét văn hóa độc đáo riêng. Cho nên nếu nói tự hào về văn hóa Bình Định, nói muốn gìn giữ và giới thiệu được cái nét độc đáo của quê hương mình thì trước tiên phải xác định được nét đặc trưng của Bình Định là gì, rồi mới đến những bước tiếp theo. Tôi luôn nghĩ vậy và luôn học hỏi không ngừng, càng học hỏi sáng tác lại càng thu nạp thêm nhiều niềm vui bất ngờ, thú vị lắm!”.
 
Ðào Minh Tâm (SN 1955, ở Tuy Phước), là hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam, hội viên Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam, Ủy viên Ban Chấp hành Hội VHNT tỉnh, Ủy viên Ban Chấp hành Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam tại Bình Ðịnh. Năm 2003, Ðào Minh Tâm được kết nạp vào cả hai Hội chuyên ngành Trung ương: Hội Nhạc sĩ Việt Nam và Hội Nghệ sĩ sân khấu Việt Nam.
Đào Minh Tâm sáng tác khá nhiều ca khúc, nhưng sau hơn 40 năm gắn bó, anh chỉ lưu giữ lại non trăm. Với mỗi tác phẩm được viết ra, anh luôn tự hỏi rằng mình đã cố gắng hết sức chưa, mình có thể làm tốt hơn không? Dạo gần đây, anh viết nhiều và đều. Lần tìm trong ký ức, Đào Minh Tâm muốn dựng lại thời gian, không gian đã trôi vào quá vãng trên những khuôn nhạc. Mới vừa rồi, anh cho ra mắt ấn bản Tình khúc 18 (NXB Văn hóa - Văn nghệ, 2019). Tuyển nhạc này gồm 30 ca khúc được nhạc sĩ sáng tác cả nhạc và lời trong năm 2018. Tập nhạc tạo được ấn tượng bởi ngoài những giai khúc tha thiết trữ tình còn có những ca từ sáng, giàu chất thơ. Nhà phê bình âm nhạc Nguyễn Quang Long nhận xét: “30 tình khúc với nhiều cung bậc tình yêu say đắm, lãng mạn, giàu chất âm nhạc về một thời hoài niệm, nhưng nó vẫn tỏa sáng riêng biệt, không trộn lẫn, hòa tan với dòng nhạc xưa, bất hủ đã tồn tại gần thế kỷ qua của các nhạc sĩ bậc tiền bối tài hoa. Trong thế giới của Tình khúc 18, dường như nhịp điệu, tiết tấu, giai điệu cùng với ca từ đầy chất thi vị… đã quyện vào nhau một cách nhuần nhuyễn như tự bản thân nó, quy luật của trái tim đang nồng cháy yêu thương tuôn ra vậy”.
Hơn nửa đời gắn bó với nghệ thuật, vẫn từng ngày miệt mài sáng tạo, chất nghệ sĩ trong nhạc sĩ Đào Minh Tâm ngày càng được đắp bồi. Tôi lặng yên chia sẻ khi lắng nghe anh tâm sự da diết: “Trả lại tôi dòng sông tuổi thơ/ Lang thang câu hò khua mái chèo thưa/ Thương con sông dập dềnh mùa lũ/ Chở nặng phù sa bên lở bên bồi” (Trả lại tôi dòng sông tuổi thơ).
VÂN PHI

Phạm Ánh - Người giữ nếp đất, hồn làng

Phạm Ánh sống bình dị, viết lặng lẽ. Cả những người lần đầu gặp anh cũng nhận ra ngay nét chân quê, dung dị thuần nguyên dù anh về phố đã mấy chục năm. Cái nét ấy khúc xạ vào cả trong thơ của anh.
Cách đây gần 50 năm, chính xác là năm 1971, lúc 6 tuổi, Phạm Ánh bị trúng pháo mất đi chân trái ngay tại quê nhà - xã Cát Hanh, huyện Phù Cát. Chiến tranh, đã thành nỗi ám ảnh, rắc gieo bao đau thương nơi đồng quê Cát Hanh của Phạm Ánh theo năm tháng thiếu thời. Để rồi sau này, tuổi thơ khốc liệt kia được anh viết lại: “Chiếc nôi của tôi là một chiếc hầm/ Khúc à ơi lẫn vào tiếng súng/ Bên miệng hầm tôi đi chập chững/ Ngày nối ngày dần trôi”(Ký ức tuổi thơ). Anh da diết nhớ về dòng sông gắn chặt với tuổi thơ mình, dòng La Tinh; nhớ về bản quán ngay cả khi đang ở giữa quê nhà. Nét quê vì thế chảy vào thơ anh thuần hậu, chân thành: “Em về Phù Cát quê tôi/ Giếng trong tận đáy nói lời của sông/ La Tinh như một tấm lòng/ Chốn quê lặng lẽ xanh trong nỗi niềm”(Bên dòng La Tinh); và đôi khi nghe đến trĩu lòng: “Cát nặng tình người dưới biển trên non/ Như khúc ca dao tạc hình dáng mẹ/ Lấp lánh xa xôi nghĩa tình lặng lẽ/ Thắp sáng lòng người một ánh sao quê”(Phù Cát quê tôi).
Nhà thơ Phạm Ánh sinh năm 1965, quê ở xã Cát Hanh, huyện Phù Cát.
Cuối năm 2018, Phạm Ánh là một trong số 35 tác giả được kết nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam.
Có lẽ do nhạy cảm lại cần cù chắt lọc nên khi “va” vào tứ thơ, tâm hồn Phạm Ánh khẽ khàng ngân lên thành chữ thành câu. Từ tập thơ Lối cũ anh in năm 2004 rồi sau đó là tập Hạt phù sa, năm 2009 cho đến những sáng tác gần đây in rải rác trên báo Văn nghệ, tạp chí sông Hương, Báo Bình Định… tình quê trong anh cứ đượm nồng với phên dậu, bờ tre, với đồng làng, dòng sông ký ức, với dáng mẹ thân thương...
Phạm Ánh cười hiền chậm rãi nhắc nhớ những ngày bắt đầu bén duyên với thơ. Năm 1987, khi trở thành sinh viên Đại học Đà Lạt, anh bắt đầu sáng tác và có thơ đăng trên Văn nghệ Lâm Đồng. “Ở đó, tôi gặp những người thầy đáng kính. Một trong số những thầy nhen nhóm tình yêu thơ, chia sẻ cảm xúc với tôi là thầy Phạm Quốc Ca”- anh chia sẻ.
Năm 1993, Phạm Ánh đạt giải ba (không có nhất, nhì) trong cuộc thi thơ do Hội VHNT Bình Định tổ chức với bài thơ Chiều xóm vắng. Anh bảo rằng “dân gốc rạ ngại người đời son phấn” nên cứ man mác lòng mình, trú gửi trong hoài niệm, trong câu ca dao của miền quê yêu dấu: “Buồn thui thủi trong dòng đời xuôi ngược/ Tuổi đôi mươi qua mất tự khi nào/ Chỉ còn lại những tháng ngày lặng lẽ/ Mình ru mình bằng những khúc ca dao”(Chiều xóm vắng).
 Nhà thơ Phạm Ánh với bạn bè văn nghệ sĩ.
Năm 2000, anh rời quê vào làm việc ở Quy Nhơn, tại Trung tâm dạy nghề người khuyết tật Nguyễn Nga. Tại đây, anh tìm thấy người bạn đời hiền dịu chung cảnh tật nguyền. 39 tuổi, anh lập gia đình và thơ của chàng nông dân thi sĩ ngân vang trong trẻo, tinh khôi: “Dáng em dáng lúa dịu dàng/ Long lanh đôi mắt giếng làng trong veo”(Chiều mưa) hoặc “Muộn màng cha mới có con/ Cội già mong đợi chồi non thắm cành”(Chồi non- Cho con gái Phạm Ánh Nguyệt).
Năm 2005, Phạm Ánh chuyển sang làm việc tại Hội VHNT Bình Định cho đến giờ.Ngần ấy năm ở nhưng anh cứ như là khách trọ thị thành. Mà có khi là trọ thật bởi chỗ anh gọi là nhà chỉ vỏn vẹn…12 mét vuông. “Xe của bà xã mình phải để ngoài ngõ, vì trong nhà không có chỗ”, anh chia sẻ. Phạm Ánh chân thật rằng, nhiều khi rất ngại khi bạn đến thăm nhà. Vì cái không gian chật chội bé như lỗ mũi ấy thiếu vắng chỗ ngồi. Tôi nghĩ, nếu không có tiếng cười nói ê a của cô con gái nhỏ, nếu không có những ngày gian bếp tí hon đỏ lửa từ bàn tay của người vợ hiền từ, và nếu không vin vào ấy cùng với thơ, có lẽ Phạm Ánh sẽ chông chênh, lạc lõng biết dường nào.“Lần qua phố xá thị thành/ Thêm thương vách đất mái tranh dưa cà/ Đôi khi đợi một tiếng gà/ Một mình thổn thức xưa xa nỗi niềm// Lối mòn lấm tấm chân chim/ Rạ rơm chưa cạn ưu phiền gió giông/ Khi xa là lúc rất gần/ Tôi mang dáng dấp nông dân bao đời”(Nỗi lòng).
Nếu diễn đạt khác về Phạm Ánh thật ngắn, thật súc tích mà không như ở trên, tôi sẽ chọn hai chữ “Thật Thà”. Đó là nét khắc đã ăn sâu vào máu thịt, neo riết vào từng ngóc ngách tâm hồn anh. Với Phạm Ánh, nếp đất hồn làng đã chảy sâu vào tâm thức, dù anh có đứng ở đâu, ở nơi nào thì cái chất ấy vẫn cứ dịu dàng, lặng lẽ sáng.
VÂN PHI

Những vườn mai trên mái phố...

Phố! Những dãy nhà ken kín. Mái phố lêu nghêu điệp trùng bê tông, tường gạch. Nhưng lọt thỏm đâu đó giữa lòng phố Quy Nhơn, trên những sân thượng nhà tầng, là các khu vườn nhỏ nhỏ xinh xinh. Ðặc biệt hơn, không ít trong số họ sở hữu những vườn mai vàng bonsai khiến người xem phải tấm tắc.
Những ngày cận Tết, tham quan vườn mai của họ, nhìn những búp xanh mướt mát trổ, lại thấy nao nức mong ngóng ngày con én đưa thoi… Ở phố mà, tấc đất tấc vàng, nên với hầu hết những người trót hâm mộ cây hoa này, việc đưa vườn cây cảnh bonsai lên tầng thượng là giải pháp tối ưu.
* * *
Ghé thăm vườn mai của ông Trần Minh Xuyến (đường Cần Vương, TP Quy Nhơn), tôi không khỏi ngạc nhiên bởi khu vườn hơn 30 chậu mai bonsai đang trổ búp xanh tơ trên tầng 3 của ông. Về hưu hơn 4 năm nay, dường như phần lớn thời gian của ông dành cho vườn mai này. Túc tắc chăm dưỡng mỗi ngày, niềm vui nhen lên theo từng nhánh mai trổ nụ…
Về hưu hơn 4 năm nay, phần lớn thời gian của ông Trần Minh Xuyến dành cho vườn mai này.
Vài năm trước, tầm cuối Chạp đầu Giêng ông lại đi khắp các làng mai, vườn mai tìm mua những gốc mai vừa ý, tự tay mình vào chậu, tạo dáng. Đang trong những đoạn hồi tưởng hơn 30 năm gắn bó với mai, ông chợt ngưng chuyện, chỉ một gốc mai lớn trong vườn, kể: Cách đây không lâu, trong lúc xê dịch chậu, tôi vô tình làm gãy mất một cành. Tôi đã cứu chữa cành mai ấy nhưng không sao lành lặn được. Có chơi bonsai mới chia sẻ được nỗi xót xa ấy.
Ông Xuyến cho biết, chăm mai trên tầng thượng cũng không khác như dưỡng mai ở dưới đất là mấy. Có điều, phải dày công hơn một chút, đặc biệt là để ý việc cung cấp nước cho mai. “Nhất là mùa gió nam hanh hao, mai ở trên tầng thượng tiếp xúc với nắng gió nhiều hơn nên dễ bị mất nước, khô lá, nếu không để ý thì dễ hỏng cây lắm”, ông Xuyến chia sẻ.
Có những người chơi mai và đến mùa Tết lại sang nhượng bớt để lấy chỗ tuyển “tân binh”. Nhưng cũng có người gần như không nghĩ đến chuyện bán buôn những cây mai của mình. Anh Trần Minh Hải (giới chơi mai quen gọi anh là Hiếu Veston, nhà ở đường Tăng Bạt Hổ, TP Quy Nhơn) là một ví dụ.
Anh Hiếu Veston (bìa trái) đang giới thiệu một cây mai quý với “bạn mai”.
Tại vườn mai của anh Hiếu Veston, những chậu mai đã sớm hé những bông đầu mùa. Hôm tôi đến thăm vườn mai trên sân thượng nhà, anh và một người bạn mai đang “tán” rất xôm về mai. Người khách trung niên cứ tấm tắc mãi về những gốc mai lâu năm với dáng thế độc đáo và những nụ mai đã bung ra bụ bẫm, căng đầy nhựa sống.
Anh Hiếu kể, có một gốc mai đã có người mua và gởi lại nhờ anh chăm vài tháng. Nhưng rủi thay, do anh sơ sẩy, gốc mai bị rộp một phần. Anh bèn đề nghị hoàn lại tiền và nhất định mời cho được người mua đến xem lại, nhằm tránh tiếng bán cho ai khác được giá hơn nên kiếm cớ…
Chuyện cây hoa cũng như chuyện đời, không chu đáo, cẩn thận thật khó mà theo đuổi. Dù chăm mai cả năm chỉ chơi được mấy bữa, nhưng với những người đã hâm mộ mai, họ chơi và vui quanh năm theo nhịp sinh trưởng của cây hoa, chứ không phải đợi đến lúc trổ hoa.
Ông Huỳnh Đông Dương (bìa trái) đang giới thiệu một gốc mai lâu năm với khách.
Vườn mai trên sân thượng của ông Huỳnh Đông Dương (đường Mai Xuân Thưởng), thuộc hạng khủng ở TP Quy Nhơn. Ở đó có hơn 40 chậu mai mà cây ít tuổi nhất cũng đã hơn 20 năm. Ông Dương là một tay chơi công phu, ngay trong giới chơi mai cũng không mấy người làm theo kiểu ông. Những cội lão mai của ông đều có tên riêng như: Thanh kỳ cổ mai, Kim sư huỳnh mai, Giáng long…, và mỗi cây lại có một “hồ sơ thành tích” riêng. Ông Dương say sưa nói về mai với tất cả niềm trân trọng, kể từ lúc hâm mộ bonsai, bắt tay vào với thú vui này, ông Dương chỉ chơi mai và đến giờ vẫn vậy.
Vườn mai của ông Huỳnh Đông Dương, vào tháng Chạp búp búp đã vun tròn như cựa mình trong nắng sớm, làm bừng thức cả một không gian. Hơn nửa đời người gắn bó với mai, nhưng ông vẫn khiêm nhường rằng chưa dám nói là hiểu hết về cây mai. Càng chơi mai lại càng thấy bể học riêng về mai không thôi đã mênh mông, bát ngát.
* * *
Nếu thả flycam những ngày này trên các làng hoa, vùng hoa Bình Định, sẽ thấy rực đều sắc vàng. Có thể là mai là cúc là hướng dương. Nhưng ở Quy Nhơn, nếu thấy lốm đốm điểm xuyết vàng thì nhất định là mai - những vườn mai trên tầng cao mái phố. Có lẽ chính nơi ấy, là chốn cánh én mùa xuân gõ cửa sớm hơn cả, thầm thì gọi xuân về…                    
VÂN PHI
Bài đã đăng BBĐ: 
http://www.baobinhdinh.com.vn/viewer.aspx?macm=18&macmp=18&mabb=117457

Thứ Hai, 30 tháng 3, 2020

Cảm xúc cũng là một câu chuyện…


Nguyễn Ðặng Thùy Trang, SN 1993. Quê gốc ở xã Cát Hanh, Phù Cát. Hiện đang sống và làm việc tại TP Quy Nhơn.
Nguyễn Ðặng Thùy Trang là một người viết trẻ phát triển đều đặn cả thơ và văn xuôi, được đánh giá giàu tiềm năng. Mới đây cô được NXB Văn hóa Văn nghệ TP HCM đầu tư in một tập truyện ngắn. Trong 5 năm gần đây, cô là tác giả trẻ đầu tiên ở Bình Ðịnh làm được điều này.
Trang tập viết văn và truyện ngắn được in báo, tạp chí khá sớm, ngay từ khi còn học ở Trường THPT chuyên Lê Quý Đôn. Ngay từ những truyện còn non nớt, tác phẩm của Trang đã khiến người đọc chú ý đến cô bởi những nét riêng. Trang thổ lộ: “Với tôi, cảm xúc cũng là một câu chuyện. Cảm xúc thường rất khó nắm bắt, nếu giữ lại được nó cũng là một ý hay. Tôi nghĩ mình có ảnh hưởng từ các nhà văn Nhật và một tác giả mà tôi rất yêu mến, hâm mộ, người truyền lửa cho tôi - nhà văn Nguyễn Mỹ Nữ”.
Nguyễn Đặng Thùy Trang thường xuyên nắm bắt được cảm xúc của mình và trải ra trên những trang viết. Có một số cây bút trẻ sau khi lập gia đình, chẳng mấy mặn mà chuyện văn chương chữ nghĩa nữa, bởi những vướng bận áo cơm, chuyện gia đình. Nhưng với Trang, lại khác. Lập gia đình, nhất là khoảng thời gian có em bé, Trang viết khỏe và chắc hơn trước. “Đây là khoảng thời gian đặc biệt. Vì nhiều sự thay đổi trong cuộc sống nên tôi có những cảm nhận mới hơn và khác hơn trước đây. Tôi viết như một sự giãi bày với con chữ!”.
Trang vồn vã chia vui với tôi khi cô được NXB Văn hóa Văn nghệ TP HCM đầu tư in một tập truyện. Tác phẩm có tên hết sức gọn và gợi: Bay... Và, 20 truyện trong tập sách cũng sở hữu cái tựa cũng ngắn, gọn như vậy: Camera, Nến, Nguyệt, Nứt, Gương, Hẻm, Cái ôm, Cúc dại… Trang chia sẻ: “Bay là tập truyện ngắn đầu tay của tôi viết về những bạn trẻ và suy nghĩ của họ, cuộc sống của họ. Tập truyện ra đời là một niềm vui, may mắn đối với tôi. Khi làm bản thảo, tôi đã chờ đợi sự đồng ý của một nhà xuất bản nào đó. Và NXB Văn Hóa Văn Nghệ TP HCM đã hỗ trợ in 500 cuốn. Đây là một khích lệ rất lớn”.
.
Cùng với truyện ngắn, Trang còn thử sức mình ở thể loại thơ và tạo được nhiều hiệu ứng tích cực khi đăng tải trên nhiều tờ báo, tạp chí như Văn nghệ quân đội, Tạp chí Sông hương, Tuần báo Văn nghệ TP Hồ Chí Minh, báo Bình Định, báo Tiền Phong…  Trang nói, thơ là một mơ ước. Thơ của cô thường ngắn gọn, cô đọng, truyền tải được dòng cảm xúc, lấp lánh rất nhiều ý niệm và tôi có cảm giác dường như mỗi lần đọc lại, ta lại thấy hé ra một nét gì đó, một tông màu nào đó cứ bảng lảng quấn quýt. Tôi thấy thơ của Trang giàu sức gợi mở.
Từ khi làm mẹ, Trang viết đều, nhiều và đầy đặn. Tôi hỏi: “Chăm con, làm gia sư, lo việc nhà, vậy Trang dành thời gian nào cho chuyện sáng tác?”. Cô cười cười: “Tất nhiên, chăm con luôn đặt lên hàng đầu. Tôi viết vào những khoảng trống. Viết liền mạch thì viết trên máy tính, còn ý tưởng có thể soạn trên điện thoại. Mỗi ngày một ít. Và có một ngày để tôi tập hợp, chỉnh sửa, hoàn thiện tác phẩm”.
Các sáng tác của những người trẻ thường được cho là thiếu trải nghiệm sống. Trang nhìn nhận: “Đó là vấn đề chung, cũng là một mặt hạn chế của Trang. Nhưng mỗi người viết sẽ luôn tìm ra một ý tưởng cho tác phẩm của mình sao cho luôn mới với bạn đọc. Như tôi đã kể, nay cảm xúc của tôi - với vốn sống nhiều hơn, đứng ở nhiều vai hơn - nhờ vậy cũng dồi dào hơn. Và việc thường xuyên viết trở thành một nhu cầu, là một cách để tôi hoàn thiện tác phẩm mình chẳng hạn”. 
VÂN PHI

Thứ Ba, 24 tháng 3, 2020

Rộn vang sắc màu và nhịp điệu núi rừng

Vĩnh Thạnh là một trong các địa phương bảo tồn văn hóa dân gian khá tốt. Mỗi lần về Vĩnh Thạnh, sắc màu thổ cẩm, giai điệu cồng chiêng và những vòng xoang Bana Kriêm cứ quyến luyến du khách, như muốn níu chân người ở lại...
Biểu diễn cồng chiêng tại làng Đăk Tra, xã Vĩnh Kim.
Tôi còn nhớ ngày lên Kon Trú, xã Vĩnh Kim, năm 2018, các nghệ nhân Yang Danh, Đinh Chương, Đinh Y Băng cùng nghệ nhân trong làng ngồi lại, nói chuyện về văn hóa Bana. Họ nói say sưa, cho đến khi những nghệ nhân trẻ mang bộ cồng chiêng vào nhà rông, cất lên những âm vang núi rừng cùng những bước chân nhịp nhàng vòng xoang của những thiếu nữ Bana dịu dàng trong nếp áo truyền thống, khiến người xem không rời mắt. Khi đêm xuống, quanh ché rượu cần, bao chuyện đất chuyện làng, niềm trăn trở về văn hóa bản xứ được các nghệ nhân trải lòng. Ai nấy đều như chung niềm tâm sự, phải giữ, giữ tiếng chiêng, giữ điệu xoan, giữ hơ mon, giữ văn hóa truyền thống dân tộc mình...
 
Chiều 3.8, tại xã Vĩnh Sơn diễn ra Ngày hội văn hóa cồng chiêng xã Vĩnh Sơn lần thứ I, năm 2019. Tham gia Ngày hội có: Ðội cồng chiêng của 6 thôn thuộc xã Vĩnh Sơn; Công đoàn xã Vĩnh Sơn; đội cồng chiêng xã Vĩnh Kim. Ngày hội là dịp giao lưu của các đội cồng chiêng của xã, kích thích phong trào luyện tập, trao truyền văn hóa cồng chiêng.
THẢO KHUY
Cuối tháng 7 vừa rồi, ở làng Đăk Tra, xã Vĩnh Kim, tôi thực sự ấn tượng với đêm giao lưu văn nghệ giữa Đoàn Trại sáng tác VHNT trẻ Bình Định với đồng bào. Dân làng Đăk Tra đã trình tấu nhiều tiết mục văn nghệ dân gian Bana Kriêm: Trình diễn cồng chiêng, chơi đàn preng, blơng khơng, hát dân ca và những tiết mục múa dân gian hết sức đáng yêu của những đứa trẻ Bana.
Chị Đinh Thị Nhiên trong đội văn nghệ làng Đăk Tra tâm sự: “Chúng tôi mỗi khi lên rẫy về hay tập trung lại nhà rông làng để luyện tập. Một bài múa, trình tấu cồng chiêng không có nhiều động tác, nhưng cần phải đều, nhịp nhàng, ăn khớp giữa âm thanh cồng chiêng và điệu múa. Mỗi lần lễ hội, giao lưu văn nghệ, mừng lúa mới, người làng lại tụ hội về nhà rông biểu diễn, ca hát, vít rượu cần. Vui lắm. Sinh hoạt văn hóa cộng đồng này gắn kết mọi người lại gần nhau hơn”.
Mới vừa rồi, nghe bạn tôi, anh Bùi Ngọc Thanh (ở làng K2, Vĩnh Sơn), phấn khởi: “Nhiều ngày nay các làng ở Vĩnh Sơn rộn rịp lắm. Đêm xuống, sau ngày lên rẫy, bà con lại xúm tụm luyện tập cồng chiêng, sao cho đánh hay, múa đẹp để chuẩn bị cho hội thi trình tấu cồng chiêng giữa các làng của xã Vĩnh Sơn”. Nghe Thanh kể, xem video Thanh ghi lại cảnh luyện tập của bà con, tôi lại muốn dời chân trở lại Vĩnh Thạnh, tìm lên Vĩnh Sơn.
Những năm gần đây, nhiều hoạt động phong trào nhằm lưu giữ và phát huy giá trị văn hóa dân gian diễn ra đều khắp, thường xuyên ở các xã huyện Vĩnh Thạnh. Đặc biệt từ khi được tỉnh tặng cồng chiêng, đời sống văn hóa, tinh thần của đồng bào dường như cuồn cuộn những dòng sinh lực mới. Anh Minh Khư, Phó Chủ tịch UBND xã Vĩnh Kim chia sẻ, địa phương hay tổ chức các hoạt động gìn giữ nét đẹp văn hóa cổ truyền và nhận được sự đồng tình ủng hộ của bà con. Bà con chí thú làm ăn nhưng không quên làm phong phú tinh thần mình bằng tiếng hát, lời ca, bằng những điệu múa dân gian và những bài cồng chiêng cha ông để lại. Xã cũng đang lập kế hoạch để trình lên UBND huyện xin tổ chức thi diễn tấu cồng chiêng và các môn thể thao truyền thống và văn nghệ trong thời gian sắp đến.
“Thi diễn tấu cồng chiêng” là cụm từ tôi được nghe nhiều nhất trong những lần đến Vĩnh Thạnh trong quãng gần 2 năm gần đây. Đem điều này ra trao đổi với ông Đinh Y Oai, Giám đốc Trung tâm VH-TT&TT huyện Vĩnh Thạnh, thì ông Oai sôi nổi hẳn lên: Từ khi có sự quan tâm của tỉnh, đặc biệt là năm 2018, Ban Dân tộc tỉnh đã tổ chức trao 31 bộ cồng chiêng cho các làng ở huyện Vĩnh Thạnh, điều đó như tiếp lửa gìn giữ bảo tồn văn hóa bản địa. Bà con ở làng hết sức phấn khởi. Hiện tại, mỗi làng đều có một CLB cồng chiêng tập hợp các thế hệ già trẻ có sự say mê và khiếu biểu diễn. Mỗi CLB có hơn 25 người. Trong đó có ít nhất 15 nam và 10 nữ. Huyện Vĩnh Thạnh vốn đã tổ chức và duy trì được lễ hội cồng chiêng thường niên, cố gắng gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa bản địa, nay khi các làng cũng tha thiết tổ chức ngày hội của riêng mình, thật không gì sung sướng bằng!
Những năm gần đây Vĩnh Thạnh nhận được sự quan tâm rất lớn của các cấp, các ngành, đơn vị trong vấn đề bảo tồn phát huy các giá trị văn hóa dân tộc. Nhưng vẫn có những địa phương tuy cũng nhận được sự hỗ trợ tương tự nhưng phản hồi sau đó lại không được như Vĩnh Thạnh. Cái khác của Vĩnh Thạnh là việc xây dựng phong trào văn hóa cơ sở được thực hiện đồng bộ; vai trò của các nghệ nhân, những hạt nhân giàu uy tín, nhiệt huyết được phát huy đến tối đa. Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Yang Danh chia sẻ: “Họ là lực lượng nòng cốt trình diễn, truyền dạy cho các lớp trẻ. Trong các cuộc thi, lễ hội văn hóa gần đây của Vĩnh Thạnh, các tiết mục diễn tấu cồng chiêng bài bản hơn. Các làng có sự chuẩn bị chu đáo về trang phục, thể hiện rõ bản sắc truyền thống người Bana. Các hoạt động thu hút nhiều bà con tham gia, trong đó có khá nhiều thanh niên. Đây thực sự là tín hiệu vui trong việc trao truyền, gìn giữ văn hóa truyền thống”.
VÂN PHI

Tạo cái đẹp từ... phế liệu

Tôi tiếp xúc với tác phẩm của Giang Minh Hoàng trước khi quen biết anh, và ấn tượng không chỉ bởi chất liệu mà bởi cả những ý tưởng của anh qua tác phẩm.
Giang Minh Hoàng sáng tác từ rất sớm. Ngay năm 1997, anh đã thực hiện tượng danh nhân Nguyễn Bỉnh Khiêm tại Hoài Ân. Sau khi tốt nghiệp đại học mỹ thuật chuyên ngành điêu khắc, anh tiếp tục tu nghiệp thạc sĩ nghệ thuật thị giác tại Thái Lan. Vững vàng trong chuyên môn, anh từng được mời vào Hội đồng xét duyệt tượng đài Nguyễn Sinh Sắc - Nguyễn Tất Thành (đặt tại Quảng trường Nguyễn Tất Thành, TP Quy Nhơn).
Nghệ sĩ điêu khắc Giang Minh Hoàng sinh năm 1977, quê ở xã Ân Ðức, huyện Hoài Ân; là thạc sĩ nghệ thuật thị giác, ÐH Mahasarakham (Thái Lan). Anh hiện là giảng viên khoa Mỹ Thuật, Trường Trung cấp VHNT Bình Ðịnh; hội viên Hội VHNT Bình Ðịnh, hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam.
Tác phẩm của nghệ sĩ thường là một trải nghiệm, sự rung động, một điểm nhìn trong tương tác với hiện thực, từ đó mở ra những chiều kích cảm xúc cho công chúng. Mỗi người thường có thế mạnh trên một vài chất liệu và với ngôn ngữ biểu đạt của riêng mình, họ tạo nên tác phẩm. Có cơ hội ngắm các tác phẩm điêu khắc của Giang Minh Hoàng, người xem dễ bật lên niềm cộng hưởng.
Trong Triển lãm Mỹ thuật khu vực miền Trung - Tây Nguyên năm 2017, tác phẩm “Chiếc hộp ước mơ” của Giang Minh Hoàng với chất liệu giấy được anh xếp từ những hộp nhỏ và tỉ mỉ đính kết chúng lại với nhau để truyền tải câu chuyện về niềm mong ước đoàn viên, hạnh phúc gia đình. Gần đây nhất, với chất liệu nhựa, cũng lấy cảm hứng từ nghệ thuật dân gian, anh tạo nên tác phẩm điêu khắc “Cung đàn xưa”, tạo dáng người phụ nữ đang chơi đàn bầu, để lại nhiều suy tưởng về ý niệm thời gian và những giá trị văn hóa truyền thống. Đây cũng là tác phẩm được chọn tham dự Triển lãm khu vực Nam miền Trung - Tây Nguyên năm 2018 tại Phú Yên.
Tình yêu 2 (gỗ - nhựa phế liệu), tác phẩm dự Triển lãm 10 năm điêu khắc mỹ thuật Việt Nam 2012.
Giang Minh Hoàng đã thể nghiệm sáng tạo trên nhiều chất liệu như đá, sắt, inox, nhưng từ khi theo học thạc sĩ nghệ thuật thị giác tại Thái Lan năm 2012 đến nay, anh chủ yếu chọn chất liệu nhựa, giấy, gỗ cho các sáng tác của mình. “Nhìn những vỏ chai, mảnh giấy người ta bỏ đi, mình không xem đó là rác, mà coi đó là chất liệu, tạo cho nó một hình hài, một vẻ đẹp khác”, nghệ sĩ điêu khắc Giang Minh Hoàng chia sẻ. Và anh nối tiếp vòng đời cho những vật tưởng chừng như bỏ đi ấy trong hình hài khác, trao gửi ở đó những suy tưởng khác.
Với chất liệu nhựa, xuất phát từ ý tưởng nỗi nhớ trong tình yêu, Giang Minh Hoàng tạo nên chuỗi ý tưởng concert với seri 36 tác phẩm. Trong đó, tác phẩm “Tình yêu 4” với việc tạo hình người nữ gối đầu vào người nam được giới chuyên môn đánh giá cao, nhận được giải Tài năng trẻ của Hội Mỹ thuật Việt Nam năm 2013.
Ở Giang Minh Hoàng toát lên một niềm say mê, nghiêm túc với nghề. Dù bận rộn với cuộc mưu sinh, nhưng khi bật lên những ý tưởng mới, anh lại bắt tay vào thực hiện, để tiếng lòng của mình bừng thức trong từng chất liệu vô tri.
VÂN PHI

Một góc nhìn vào văn hóa Hrê...

Cuốn sách “Văn hóa cổ truyền của người Hrê ở huyện An Lão tỉnh Bình Định” (NXB Khoa học Xã hội, năm 2015; Nguyễn Xuân Nhân chủ biên, Đinh Văn Thành cộng tác) là một công trình nghiên cứu công phu về văn hóa của đồng bào Hrê. Sách được giới chuyên môn đánh giá cao, nhất là trong bối cảnh những giá trị văn hóa mang bản sắc riêng đang dần phai mòn theo thời gian.
Trong 36 thôn tập trung người Hrê sinh sống tại huyện miền núi An Lão, có 2 thôn người Hrê cộng cư với người Bana; 2 thôn Hrê cộng cư với người Kinh; 32 thôn còn lại cư trú tập trung, biệt lập. Việc khảo sát, nghiên cứu chủ yếu tập trung các làng trên Trường Lũy - nơi còn lưu giữ những nét văn hóa chưa bị lẫn tạp. Tại đó, như nhiều dân tộc khác, làng là đơn vị xã hội cao nhất của người Hrê, họ gọi làng là palài. Điều chú ý là với người Hrê, một thôn có thể có nhiều làng…
Lễ cúng bến nước là nghi lễ truyền thống của đồng bào Hrê. Lễ được tổ chức nhằm tạ ơn trời đất, các thần linh, tổ tiên ông bà phù hộ dân làng sau một năm vất vả ; cầu mong mọi người luôn sức khỏe, dân làng được bình an và mong cho nguồn nước luôn dồi dào để dân làng ăn uống, sinh hoạt không ốm đau, bệnh tật, cây trái mùa màng tươi tốt, súc vật lớn nhanh, bản làng trù phú.
- Trong ảnh: Thầy cúng dâng rượu cúng tại bến nước. Ảnh: VÕ CHÍ HÀ
Những thông tin quý
Cuốn sách là một công trình nghiên cứu văn hóa dân gian giá trị, giúp ta có cái nhìn sâu sát hơn về văn hóa cổ truyền của người Hrê tại An Lão. Từ đó, có thể thấy sự đồng điệu và dị biệt giữa văn hóa Hrê với các dân tộc khác và với ngay cả người Hrê đang sinh sống tại Quảng Ngãi.
Dày gần 400 trang, sách được phân thành 6 chương, nội dung rõ ràng, mạch lạc, chứa nhiều tư liệu bổ ích. Điều này cho thấy cách làm việc khoa học, công phu của các tác giả. Qua điền dã, khảo sát, tìm tòi, thu thập thông tin từ đồng bào Hrê, tác giả đã cung cấp cho chúng ta nhiều thông tin mà không phải ai cũng thấu tỏ.
Điểm đáng lưu ý đầu tiên là thông tin, người Hrê là “người bản địa” chứ không phải phiêu bạt từ Malaysia đến: “Người Hrê có nguồn gốc từ người Indonésien cổ đại (còn gọi là người Mã Lai cổ), nói tiếng Môn - Khmer đã sinh sống ở miền núi phía Tây - Bắc Bình Định (An Lão) và miền núi phía Tây Quảng Ngãi từ thời cổ” (tr. 56).
Khác với nhiều dân tộc sinh sống ở khu vực miền núi khác, đồng bào Hrê biết làm lúa nước từ rất sớm. Người Hrê có câu ngạn ngữ: “Oitaleqi deac la oi chi e i ma ngai Hrê sình rìh”, nghĩa là “ở đâu có nước là ở đó có người Hrê sinh sống”. Trước đây, người Hrê ở An Lão chủ yếu làm lúa nước, song vì đất bằng hẹp nên họ “phải kết hợp làm ruộng nước với ruộng khô, làm rẫy, làm vườn, chăn nuôi và cả hình thái kinh tế săn bắt, hái lượm thời nguyên thủy để sinh sống” (tr. 101).
Bằng sự chịu khó, cần cù của mình, bao đời nay, đồng bào Hrê quý đất như vàng, chỉ cần có thửa đất bằng là họ sử dụng triệt để, vỡ đất làm ruộng.
 
Nét độc đáo trong nếp sống, sinh hoạt
Sách còn cho người đọc biết khá nhiều nét độc đáo trong nếp sống sinh hoạt của đồng bào Hrê. Điển hình như khi khảo tả về ngôi nhà sàn cổ truyền của người Hrê, tác giả viết rất chi tiết: “Nhà lợp tranh, vách tranh nẹp tre vót đẹp, hai chái để trống. Cửa chính trước mặt nhà hướng về phía đất cao, chếch về bên phải. Hai bức vách hai đầu ngăn cách giữa hai chái và phần trong nhà làm bằng gỗ, có hai cửa phụ hai đầu thông ra hai chái. Hai cửa phụ chỉ cao 1,50m, người ra vào cửa phải khom lưng, cúi đầu. Cứ mỗi bếp là có một cửa sổ hắt ánh sáng vào nhà. (…) Đầu hai nóc nhà làm hai sừng bằng cỏ tranh hay hai thanh tre kéo dài giao nhau thành hình chữ V chĩa lên trời, gọi là sừng nhà (haki, hki) biểu tượng cho sự bền vững, khỏe mạnh” (tr. 173 - 175).
Người Hrê giàu có về số lượng lễ tục. Trong số ấy, lễ cà răng là “lễ tiết hết sức quan trọng trong cuộc đời của người Hrê. Lễ tiết này được xem như là lễ thành đinh của nam và lễ trưởng thành của nữ Hrê” (tr. 222). Riêng về lễ hội lớn, người Hrê có lễ Tết, lễ cúng cơm mới (hội mùa) và lễ hội đâm trâu. Trong những ngày này, gái trai xúng xính xiêm y, ăn mừng ca hát dưới ánh lửa bập bùng bên triền núi, tiếng cồng chiêng, đàn sáo cất vang.
Đọc sách, ta biết thêm tục táng treo trong nghi thức tang ma của đồng bào Hrê. Thời xưa, quan tài (ranan) được làm bằng cây tpê đốt cháy bên trong cho rỗng ruột, đủ chứa thi hài người chết. Sau đó, họ treo quan tài trên những cây lớn trong rừng. Về sau, nguồn gỗ lớn cạn đi, tập tục cũng đổi khác: “Thi hài người chết được đặt trong quan tài bằng ván, quan tài được lồng hai đầu vào khung gỗ làm giá chôn chặt xuống đất. Dưới quan tài đào huyệt sâu, lâu ngày hỏng giá gỗ quan tài sụp xuống, thi hài người chết bị lấp dần theo mưa gió” (tr. 161).
ĐỨC LINH
(bút danh của Phuy, hihi)

ambum ảnh

ambum ảnh
Được tạo bởi Blogger.