123, Example Street, City 123@abc.com 123-456-7890 lasantha.wam

hạnh phúc trổ mầm từ phía cô đơn...

Thứ Ba, 14 tháng 6, 2022

Người sưu tập tiền xu trên đất Vua

 Chỉ mới theo đuổi việc sưu tập tiền chừng 5 năm thôi, nhưng anh Lê Quốc Cường (SN 1978, ở phường Bình Ðịnh, TX An Nhơn) đã sở hữu một bộ sưu tập tiền xu đầy đặn.

.

ĐAM MÊ TỪ MỘT… MẮC MÍU

Nhắc nhớ về cái duyên đến với việc sưu tầm tiền xu, anh Lê Quốc Cường kể: “Chuyện ấy đến với mình rất ngẫu nhiên. Cách đây hơn 5 năm, khi lần đầu cầm đồng xu để xin keo, mình chợt tự hỏi, không biết bốn chữ đúc nổi trên đồng bạc ấy nghĩa là gì. Chỉ thế thôi mà mình dùng mọi thủ pháp tra trên google với nhiều câu lệnh khác nhau, mãi mới biết được hai chữ “thông bảo” - đồng tiền lưu hành thông dụng. Hai chữ còn lại phải tìm người giảng giúp. Trong quá trình tìm đọc, càng tra cứu càng thấy nảy sinh nhiều điều thú vị. Thế là đâm ra ghiền lúc nào không hay”.

Đồng xu Thiên Hưng thông bảo trong bộ sưu tập của anh Lê Quốc Cường

Tiền xu Việt Nam được sản xuất từ các chất liệu như nhôm, đồng, kẽm, sắt hoặc hợp kim; là phương tiện thanh toán phổ biến từ những năm giữa thế kỷ thứ X đến đầu thế kỷ XXI. Tiền xu Việt Nam được phát hành lần đầu vào giữa thế kỷ thứ X, thời kỳ nhà nước Ðại Cồ Việt dưới thời vua Ðinh Tiên Hoàng. “Ở thời phong kiến, gần như cứ mỗi ông vua lên ngôi, triều đình lại cho phát hành một loại tiền mới. Và nhiều khi, chỉ thay đổi niên hiệu, vua cũng cho phát hành tiền”, anh Cường chia sẻ.

Muốn trực tiếp cầm nắm, săm soi từng đồng xu cũ, anh cố công đặt mua tiền xu từ nhiều kênh khác nhau, có lúc phải đến tận nơi để trực tiếp giám định. Dần dần anh thấy những đồng “thông bảo” quả thật phản ảnh một phần lịch sử nên nhen nhóm ý tưởng sưu tầm đủ bộ tiền các triều đại Việt Nam. Anh tham gia vào các hội nhóm tiền cổ trên mạng; các chuyên gia thấy anh đam mê nên tận tình chỉ bảo và giới thiệu nhiều nguồn tài liệu để tham khảo. “Nghề chơi cũng lắm công phu, muốn sưu tập xu thì ít ra cũng phải có nền tảng về tiền cổ. Bởi vậy, mình phải tự trang bị các kiến thức về tiền xu và lịch sử, rồi mày mò tự học chữ Hán”, anh Cường thổ lộ.

Bộ sưu tập tiền xu của anh Lê Quốc Cường hiện gần như đầy đủ các loại tiền xu của Việt Nam từ thời vua Đinh Tiên Hoàng đến triều Nguyễn, cả tiền Đông Dương đến tiền Việt Nam thời hiện đại. Mỗi lần đến căn nhà anh tại phường Bình Định, tôi lại được anh giới thiệu cặn kẽ từng loại xu một, từng câu chuyện gắn liền với lịch sử đồng xu ấy. Thích thú và say mê. Anh thổ lộ: “Để chăm chút cho phòng trưng bày tiền xu, mình phải tự tay sắp xếp các không gian trong phòng, lắp 3 tủ kính lớn để trưng bày tiền xu theo thứ tự các triều đại”.

Cầm một đồng xu cổ đã lên ten xanh, ngắm nghía một hồi lâu anh chỉ rõ từng đường vân, từng dấu chữ và cả cái nét xưa cũ như phủ lên đồng xu nhỏ lọt thỏm trong lòng bàn tay. Đó là đồng xu Thiên Hưng thông bảo (1459 - 1460), một trong số những đồng xu đẹp, hiếm mà anh rất thích. Tiền Thiên Hưng thông bảo do vua Lê Nghi Dân, vị hoàng đế thứ 4 của nhà Hậu Lê cho đúc và đặt tên theo niên hiệu Thiên Hưng của mình. Lê Nghi Dân tại vị 1 năm, nên đồng Thiên Hưng thông bảo không nhiều.

Anh Lê Quốc Cường giới thiệu đến bè bạn các loại tiền xu mình sưu tập.

TRUYỀN CẢM HỨNG YÊU LỊCH SỬ NƯỚC NHÀ

Nói đến yếu tố “đẹp” của tiền xu, anh Cường phân tích: “Xu đẹp có nhiều tiêu chí. Thứ nhất là xu có ten nguyên bản. Nếu tẩy rửa thì xu mất 2/3 giá trị. Màu ten đẹp như xanh ngọc, như ten silicat, ten đỏ tím. Thứ hai là rõ chữ. Thứ ba không bị trầy, rỗ mặt xu, tròn vành sắc cạnh, hai mặt đều đẹp”.

Phòng trưng bày bộ sưu tập tiền xu của anh mở ra một không gian xưa cũ, đầy hoài niệm. Trên kệ sách ở thư phòng, ngoài một số sách lịch sử, còn nhiều loại sách dành cho người có niềm đam mê sưu tập tiền. Điểm đặc biệt trong bộ sưu tập tiền xu của anh Cường, là anh tập hợp trọn bộ tiền của nhà Tây Sơn từ tiền Thái Đức thông bảo do vua Thái Đức Nguyễn Nhạc phát hành đến Quang Trung thông bảo, Quang Trung đại bảo của vua Quang Trung, và Cảnh Thịnh thông bảo - do vị vua cuối cùng của nhà Tây Sơn cho đúc và phát hành. “Đặc biệt, có loại tiền xu được nhà Tây Sơn chế ra không phải để lưu thông như tiền tệ thông thường mà chỉ để gửi sang nhà Thanh bên Trung Quốc, ngầm tỏ bày sự tự cường, kiêu hãnh dân tộc trong bang giao. Ấy là đồng Quang Trung thông bảo, mặt lưng có hai chữ “An Nam”. Mình sưu tầm tiền xu thời Tây Sơn với mong muốn giữ gìn một phần di sản của triều đại Tây Sơn và vì lòng kính ngưỡng Hoàng đế Quang Trung!”, anh Cường tâm sự.

Những ngày cận Tết đến nhà anh, bên ly trà ấm, chúng tôi chia sẻ nhiều với nhau. Anh tặng tôi một đồng xu cũ của triều Tây Sơn làm kỷ niệm. Rồi anh nồng nhiệt tỏ bày: “Năm ngoái, mình dùng tiền xu như một món quà lì xì ngày Tết, mọi người thích thú lắm. Năm nay, mình cũng sẽ lì xì một số bạn bè tiền xu này để chia sẻ niềm vui với mọi người. Mình nghĩ thú vui sưu tập đã nhen lên tình yêu lịch sử dân tộc mình. Hồi phổ thông mình học lịch sử thường lắm, nhưng nếu bây giờ mà học lại chắc chắn mình sẽ rất khá. Vì vậy với thú vui sưu tập, mình rất muốn con trẻ có thêm cảm hứng yêu thích, ham tìm hiểu sử Việt”.

Người trong giới sưu tập thường hay kín tiếng, đặc biệt là sưu tập tiền. Họ tìm đến việc sưu tập như một thú vui, để từ những hiện vật mà mình sở hữu có thể lặng lẽ chia sẻ với nhau những phát hiện thú vị. Anh Cường nói, có khi mình săm soi cả ngày một đồng xu, rồi lại lụi hụi tra cứu kỹ lưỡng về lịch sử đồng xu, nó ở niên đại nào, do ông vua nào đúc. Mỗi đồng xu đều gắn liền với một giai đoạn lịch sử nước Việt, ghi dấu ấn những thịnh suy một thời. Sưu tập đồng xu, cũng là cách để mình tìm hiểu sâu hơn lịch sử, trân trọng những giá trị của người xưa.

NGÔ PHONG

P/S: Bài trên báo Bình Định, 25.01.2021

Link: http://www.baobinhdinh.vn/viewer.aspx?macm=46&macmp=46&mabb=164876

Yă Xuâng nữ nghệ nhân hơ mon cuối cùng...

Trò chuyện với tôi, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Yang Danh tiếc nuối: Giờ người có thể hát, kể hơ mon ở Vĩnh Thạnh này chỉ còn đôi, ba người; trong đó, đặc biệt nhất là nữ nghệ nhân Yă Xuâng (tên thật là Ðinh Thị H’Lên, SN 1936 ở làng K2, xã Vĩnh Sơn) - người hát, kể hơ mon hay nhất, nhuần nhuyễn nhất và nắm giữ nhiều bài hơ mon nhất...

NNƯT Yă Xuâng hát kể hơ mon như một món quà tặng khách phương xa.

Yă Xuâng là nữ nghệ nhân Bana duy nhất ở Vĩnh Thạnh được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Ưu tú (NNƯT). Giữa cái lạnh se sắt, tôi lên Vĩnh Thạnh. Đến làng K2 xong, còn phải đi một thôi đường núi hơn 10 km gập ghềnh dốc đồi, đất nhão nhịt, trơn trượt mới tới nơi. Nhưng bù lại, khi đến nơi, ai cũng thích thú bởi nhà của Yă Xuâng lọt thỏm trong một thung lũng nhỏ vắng, giữa những thửa ruộng lúa nước long lanh, bình yên.

Giọng hơ mon trong thung vắng

Có lẽ rất lâu rồi cũng chưa ai ghé thăm nên khi thấy chúng tôi, bà khá bất ngờ. Mời khách vào nhà sàn, chêm thêm củi vào bếp, nhắc đến hơ mon, bà cời lại than cho hơi ấm lan tỏa, xua đi cái lạnh, giọng thật ấm, bà kể: “Ngay từ khi còn nhỏ, tầm mười hai mười ba tuổi tôi có theo cha mẹ lên thăm người thân ở K’bang, tỉnh Gia Lai và nghe họ hát hơ mon rất cuốn hút. Vì cứ muốn nghe rồi lại cứ muốn nghe thêm nữa, tôi xin mẹ cha nhiều lần lên xuống để học cho được bài hơ mon. Tôi học hơ mon thuận lợi vì ngoài họ hàng ở K’bang, cha tôi trước đây cũng là một người hát hơ mon rất hay. Tôi cứ học mỗi người một ít như vậy, rồi nhẩm tính lại cũng gần hai mươi trường ca hơ mon”.

 

Hơ mon còn được gọi là sử thi hay trường ca Bana được trình bày dưới dạng hát, kể với những làn điệu âm nhạc có ngữ điệu, sắc thái, cường độ thay đổi linh hoạt theo mạch kể của câu chuyện. Hơ mon thể hiện xen kẽ văn vần với văn xuôi. Và thường, đề tài chủ yếu mà hơ mon hướng đến là về những người anh hùng.

Suốt nhiều năm nay, Yă Xuâng ở trên nhà rẫy, hai vợ chồng già bầu bạn cùng nhau. Hằng ngày chăm vườn mì, nuôi đàn gà, nấu rượu ghè. Khi trước, lâu lâu nhớ con cái, hai vợ chồng Yă Xuâng lại lụi hụi đi bộ về làng. Giờ tuổi cao sức yếu, cứ mười hôm nửa tháng thì con cái lại lên đón. Hơ mon phải có người nghe, phải đông khán giả, mà những năm nay, bà “ở ẩn” nơi thung vắng lời hơ mon cũng lặng về phía ngày cũ. Nghĩ vậy, nên tôi thắc mắc: “Yă vẫn còn hát hơ mon chứ?”. Bà cười hiền khô: “Còn chứ! Có khi, những đêm ngồi bên bếp lửa đỏ nhà sàn một mình, tôi lại hát. Nhưng giờ già yếu rồi, hát một đoạn ngắn thôi bất kỳ mà mình nhớ, chứ không hát đủ hết được như xưa nữa”.

Nói đoạn, bà lại nhóm thêm củi vào bếp, rồi bà cất lời. Tiếng hát dìu dặt, say mê. Bà bảo, hơ mon người Bana hay kể lại những câu chuyện tình yêu lứa đôi tuổi trẻ, những chuyện anh hùng giữ đất giữ làng đánh đuổi kẻ xâm lấn, có khi hơ mon kể lại những chuyện gần gũi như chuyện đi thăm bà con, đi thăm rẫy, vào rừng… Bản thân bà biết nhiều bài hơ mon như Prăng Cắt, Mung Mol, Chum Chrai, Chom Proông… Nhiều năm trước, có bài hơ mon đã được nhà nghiên cứu Hà Giao ghi lại. Nhưng đó chỉ là một phần nhỏ vốn hơ mon mà Yă Xuâng đang giữ.

Phải hiểu, phải yêu thích mới muốn giữ lại

Nhắc đến nghệ nhân Yă Xuâng, Nghệ nhân Nhân dân Đinh Chương chia sẻ: “Ngày trước, tôi cũng nhiều lần được nghe Yă Xuâng hát hơ mon. Tiếng hát của bà rất cuốn hút. Mọi người già trẻ quây quần bên bếp lửa nhà sàn nghe bà say sưa. Những đứa trẻ nằm trên tay những người mẹ ngủ lúc nào không hay, nhưng người lớn thì khác. Nghe Yă Xuâng hát kể hơ mon càng nghe càng thích, càng tỉnh”.

Hơn 5 năm nay, vì tuổi cao sức yếu nên Yă Xuâng không thể tiếp tục truyền dạy hơ mon nữa. Bà thổ lộ: “Hơ mon chủ yếu được truyền lại bằng phương thức truyền miệng. Khó học lắm. Vì dài, khó nhớ. Hồi trước có người theo học một thời gian rồi thôi. Họ bảo khó, học hoài mà không hát, không kể thành bài được. Những người trẻ bây giờ cũng ít ưng hơ mon. Họ tìm đến những thứ hiện đại khác. Hơ mon thuộc về cái xưa cũ của ông bà, nó quý nhưng phải hiểu, phải yêu thích mới thấy nó có giá trị, muốn giữ lại. Mỗi thời một khác mà. Nhưng vẫn cứ thấy tiếc tiếc…”. Với những đóng góp của mình, nghệ nhân Yă Xuâng được Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Dân gian năm 2007. Năm 2015, bà được Nhà nước phong tặng danh hiệu NNƯT.

Gần cả cuộc đời sống với hơ mon, điều mà lâu nay Yă Xuâng chưa nguôi trăn trở, là trong bối cảnh cuộc sống có nhiều biến đổi, nhiều giá trị văn hóa cổ truyền trong đó có hơ mon đang dần bị lãng quên, mai một, không tránh khỏi nguy cơ sẽ mất đi mãi mãi. Và dường như, đó cũng là niềm khắc khoải chung của các nghệ nhân lớn tuổi tại Vĩnh Thạnh mà tôi tiếp xúc.

Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Yang Danh, tâm sự: “Những nghệ nhân còn nắm giữ và có khả năng trình diễn hơ mon như NNƯT Yă Xuâng vô cùng hiếm. Một nghệ nhân hơ mon thực thụ phải là người có giọng hát tốt, khỏe, phải thuộc nhiều làn điệu. Đồng thời, phải biết xử lý cốt truyện, biết phân đoạn phân câu, nhuần nhuyễn câu chuyện của mình kể mà xử lý âm điệu, lấy hơi, chọn nơi luyến láy nhằm dẫn dắt câu chuyện sinh động. NNƯT Yă Xuâng hội đủ các yếu tố ấy. Bà là vốn quý của dân tộc Bana, sau bà có lẽ sẽ khó mà kiếm được nghệ nhân nào như vậy nữa”.

VÂN PHI 

P/S: Bài đăng báo Bình Định, ngày 20.2.2022

Link: http://www.baobinhdinh.vn/viewer.aspx?macm=18&macmp=18&mabb=166213

NHÀ NGHIÊN CỨU NGUYỄN THANH QUANG: Nhiều vấn đề còn bỏ ngỏ, còn sức tôi còn viết...

 Nhà nghiên cứu Nguyễn Thanh Quang (SN 1959, quê ở huyện Phù Cát) tốt nghiệp khoa Sử, trường ÐH Tổng hợp Huế. Sau đó, anh công tác tại Sở VH&TT đến khi nghỉ hưu. Anh tham gia nhiều công trình nghiên cứu, đồng tác giả nhiều đầu sách. Những năm gần đây, anh liên tục công bố các tập sách của mình như Chữ Quốc ngữ, từ Nước Mặn đến Làng Sông (Nhà xuất bản Ðồng Nai, 2018), Bà đỡ khai sinh chữ Quốc ngữ (Nhà xuất bản  Ðồng Nai, 2019).

Đặc biệt, trung tuần tháng 9.2020, anh công bố với bạn đọc cùng lúc hai đầu sách: Một số vấn đề về chữ Quốc ngữ (Nhà xuất bản Khoa học Xã hội & Tạp chí Xưa và Nay) - đồng tác giả với linh mục Gioan Võ Đình Đệ và Hoài Nhơn, Qui Nhơn, Qui Ninh, Bình Định - Đất và Người (Nhà xuất bản Văn hóa - Văn nghệ TP Hồ Chí Minh) - in riêng. Nhân dịp này, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện cùng anh.

Nhà nghiên cứu Nguyễn Thanh Quang.

● Có lẽ anh không chủ ý để trở thành một nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa. Cơ duyên nào khiến anh gắn bó và say mê với công việc sưu tầm, khảo cứu này đến vậy?

- Có lẽ đặc thù nghề nghiệp là cái duyên đã kết nối tôi với công việc này. 40 năm gắn bó với các lĩnh vực: Bảo tàng, Quản lý di tích rồi Quản lý văn hóa, là điều kiện tốt để tôi tiếp cận, tìm hiểu về lịch sử và văn hóa Bình Định, một vùng đất trầm tích nhiều nền văn hóa cổ: Sa Huỳnh, Champa; một địa điểm 2 lần kinh đô của hai tộc người Chăm, Việt (Đồ Bàn và Hoàng Đế); vùng đất thượng võ, tôn văn của hai vua: Thái Đức - Nguyễn Nhạc và Quang Trung - Nguyễn Huệ… Lịch sử, văn hóa của đất và người Hoài Nhơn/ Qui Nhơn/ Qui Ninh/ Bình Định đã cuốn hút tôi, thôi thúc tôi và tôi đã viết để chia sẻ đến bạn đọc. 

● Qua những trang viết của anh, những lớp trầm tích văn hóa được bóc tách, nghiên cứu tỉ mỉ, chu đáo, thuyết phục bạn đọc. Chúng có mối liên hệ nhất định với nghiệp vụ, công tác chuyên môn của anh. Nhưng một điều tôi băn khoăn, dường như các bài viết liên quan đến chữ Quốc ngữ đi trên một mạch riêng?

- Vâng, cũng có phần như thế thật! Một lần tình cờ tôi được Linh mục Huỳnh Kim Lăng cho mượn quyển “Giáo sĩ Đắc Lộ và tác phẩm Quốc ngữ đầu tiên” của Nguyễn Khắc Xuyên - Phạm Đình Khiêm (Nhà xuất bản Tinh Việt Văn đoàn, Sài Gòn 1961). Sau đó, tôi tìm đọc một số bài khảo cứu và sách viết về chữ Quốc ngữ khác, hầu hết đều cho rằng Hội An hoặc Thanh Chiêm (Quảng Nam) là cái nôi hoặc nơi phát tích của chữ Quốc ngữ. Đáng chú ý là tập sách: Hội An - Nôi chữ Quốc ngữ của Hồng Nhuệ - Nguyễn Khắc Xuyên, Nha Trang - 2000; Những đặc trưng cơ bản của tiếng Quảng Nam và vị trí của nó trong việc hình thành chữ Quốc ngữ, PGS. TSKH Lý Toàn Thắng và các cộng sự, Viện Ngôn ngữ học - Sở KH&CN Quảng Nam, 2006; và Dinh trấn Thanh Chiêm - Kinh đô thứ hai xứ Đàng Trong, Châu Yến Loan, Nhà xuất bản Đà Nẵng, 2015.

Tuy nhiên, nhờ vốn hiểu biết của mình và nhiều tư liệu khác, tôi tin vai trò của đất và người Quy Nhơn trong cuộc phôi thai hình thành chữ Quốc ngữ phải lớn hơn rất nhiều và gần như chưa được đề cập. Vả chăng, ở mảng này còn nhiều tồn nghi cần nghiên cứu kỹ lưỡng, đánh giá thấu đáo, khách quan. Nên tự mở cho mình thêm một mảng nghiên cứu. Tôi tìm hiểu và viết bài khảo cứu đầu tiên: Nước Mặn - nơi phôi thai chữ Quốc ngữ đăng ở Tạp chí Khoa học Công nghệ Bình Định (tháng 2 - 3.2005), sau tôi tiếp tục tra cứu và bổ sung thêm tư liệu, đăng ở các báo, tạp chí khác như: Văn hóa Bình Định, Xưa & Nay, Văn hiến Việt Nam… Từ nhiều năm trước, tôi tin một cách mãnh liệt rằng Quy Nhơn - Bình Định là nơi phôi thai của chữ Quốc ngữ.

● Hoài Nhơn, Qui Nhơn, Qui Ninh, Bình Định - Đất và Người là tuyển tập khá dày dặn (750 trang), sách giàu cứ liệu giúp người đọc tiếp cận những trầm tích văn hóa theo thời gian của Bình Định. Đây là tập hợp nhiều công trình, bài báo của anh đã công bố rải rác trong nhiều năm qua. Nhiều người muốn biết sắp tới anh sẽ viết những gì?

Một số người cũng nói vui, chắc là sắp cạn vốn rồi! Tôi cũng nói vui, cạn sức thì có thể chứ Bình Định, quê hương tôi là vùng đất giàu trầm tích văn hóa, lịch sử, làm sao tôi cạn vốn được. Bên cạnh những di sản văn hóa, trong những bước ngoặt tạo thế đứng và phát triển của đất nước luôn sáng lên những gương mặt tiêu biểu của quê hương Bình Định. Hồn thiêng sông núi Bình Định đã hun đúc nên khí chất anh hùng của những người con ưu tú làm rạng danh non sông đất Việt, tạo một bản sắc độc đáo miền đất “địa linh nhân kiệt”. Tập sách Hoài Nhơn, Qui Nhơn, Qui Ninh, Bình Định - Đất và Người là tập hợp những bài viết của tôi đã được đăng tải trên các tạp chí, báo trong những năm gần đây, mới chỉ phác thảo một chân dung Bình Định trong tiến trình lịch sử qua góc nhìn văn hóa, nhằm giúp bạn đọc quan tâm về Bình Định có cái nhìn tổng quan vùng đất hai lần kinh đô, ba tầng văn hóa. Nhiều vấn đề còn bỏ ngỏ, còn sức tôi còn viết, chỉ sợ lực bất tòng tâm.

● Thưa anh, được biết anh cũng rất quan tâm đến mảng Champa, anh cũng từng được các trường mời giảng chuyên đề này, vì sao chưa in sách mảng này?

- Trước khi tập sách Hoài Nhơn, Qui Nhơn, Qui Ninh, Bình Định - Đất và Người xuất bản (gồm 5 phần: Một trong những cái nôi cổ xưa nhất của loài người; Trung tâm của nền văn hóa Champa; Tây Sơn Tam kiệt; Hoài Nhơn - Bình Định Đất và người, Miền đất phôi thai, phát triển truyền bá chữ Quốc ngữ và văn học Quốc ngữ), bạn tôi góp ý nên in riêng từng chuyên đề, trong đó có mảng về văn hóa Champa, đây là nội dung tôi rất quan tâm. Tuy nhiên, nếu in riêng từng nội dung, tôi cần phải có thời gian bổ sung nội dung tư liệu. Trong điều kiện hiện nay, tôi muốn tập hợp những gì đã có để giữ tư liệu, trong tương lai nếu có điều kiện, tôi sẽ bổ sung nâng cấp và tách ra từng nội dung in riêng. 

● Anh có chia sẻ gì về vấn đề nghiên cứu, bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử hiện nay không, nhất là vấn đề nghiên cứu, bảo tồn ở Bình Định?

- Đề tài “Đất nước và Con người” so với nhiều địa phương khác, ở Bình Định các nhà nghiên cứu viết chưa nhiều, có thể kể một số tác phẩm tiêu biểu như: Danh nhân Bình Định của Bùi Văn Lăng (1941), Nước non Bình Định của Quách Tấn (1968), Nhân vật Bình Định của Đặng Quí Địch (1971),… Trong những năm gần đây, mảng đề tài này bạn đọc ngày một quan tâm nhiều hơn, nhưng các cây bút thì ngày một thiếu vắng dần, lực lượng kế cận mỏng. Có lẽ để việc nghiên cứu, bảo tồn di sản lịch sử - văn hóa tỉnh nhà được tốt hơn, cần có một chủ trương từ tỉnh và sự quan tâm phối hợp đồng bộ của các sở ngành liên quan.

● Cảm ơn anh với cuộc trò chuyện này!

NGÔ PHONG (Thực hiện)

P/S: Ngô Phong - bút danh của Vân Phi. Bài trên báo Bình Định, ngày 20.9.2020

Link: http://www.baobinhdinh.vn/viewer.aspx?macm=18&macmp=18&mabb=155612

NSƯT Lệ Quyên với tiếng hát “bắt hồn” người

 

Chẳng phải là con nhà nòi có truyền thống nghệ thuật, nhưng như có duyên nợ, Lệ Quyên đến với Hát bội như lãnh giới ấy là định phận cho cuộc đời chị. Những trở ngại về sức khỏe khiến chị không còn theo nghiệp diễn nữa, nhưng cái tên Lệ Quyên đã như là một “thương hiệu” được nhiều người nhắc nhớ với niềm yêu mến trân trọng.

van-phi-1630552947.jpg

Chân dung nghệ sỹ Lệ Quyên

1. Lệ Quyên tên thật là Lê Thị Tám, sinh năm 1960 ở Nhơn Khánh, An Nhơn, Bình Định. Vùng đất An Nhơn xưa kia vốn là đất Tuồng nổi tiếng với nhiều nghệ sĩ như đệ nhất danh ca Hoàng Chinh, nghệ nhân Hồng Thu, Khánh Dư, Thu An, Lệ Siềng... Lớn lên ở vùng đất giàu truyền thống Hát bội, từ nhỏ, Lệ Quyên đã được nghe và xem những đoàn Hát bội về diễn ngay tại quê nhà, tình yêu Hát bội cũng từ đó được gieo mầm. Nữ nghệ sĩ nhắc nhớ lại những ngày đầu bén duyên với Hát bội: “Hồi mình mười ba tuổi, đệ nhất danh ca Hoàng Chinh với nghệ nhân Lệ Siềng về diễn tại Nhơn Khánh, xem cô Lệ Siềng hát vai Phàn Lê Huê là mình mê ngay. Từ đó, mình nuôi ý định theo nghề. Ba năm sau, khi đoàn Tuồng Hợp tác xã Nhơn Khánh thành lập, mình liền xin gia nhập”.

Với giọng hát ngọt ngào, khuôn mặt khả ái sáng sân khấu, Lệ Quyên nổi bật ngay ở đoàn Tuồng tại địa phương. Từ đây, chị được tiếp xúc với những nghệ sĩ Hát bội nổi tiếng thời bấy giờ ở An Nhơn, được họ dạy nghề. Đặc biệt, chị được nghệ nhân Hồng Thu hết lòng bồi tài. Chị dần trưởng thành trong nghề. Các vai diễn đầu tiên của chị từ Ái Nương trong vở Trần Bình Trọng đến những vai như Bích Hà trong Ngọn lửa Hồng Sơn, Kiều Nguyệt Nga trong vở Lục Vân Tiên… chiếm được cảm tình của khán giả. Về sau, tình yêu nghệ thuật đã gắn kết chị với Hoàng Việt - con trai của NSƯT Hoàng Chinh và nghệ nhân Hồng Thu, từ đó, hai vợ chồng tương hỗ nhau nhiều trong nghề và cũng là bạn diễn trong nhiều kịch mục khiến người xem tấm tắc.

Từ năm 1978, Lệ Quyên gia nhập đoàn tuồng An Nhơn và tham gia diễn hát cùng nhiều đoàn nghệ thuật không chuyên như đoàn Nhơn Khánh, đoàn Nhơn Hòa, Đoàn Phù Mỹ, Đoàn Nhơn Lộc, Đoàn Tây Sơn 2... Đến 1986, chị được mời về công tác tại Nhà hát Tuồng Đào Tấn (nay là Nhà hát nghệ thuật truyền thống Bình Định). Tại đây, chị được sự tận tình chỉ dạy của các nghệ sĩ bậc thầy như NSND Võ Sỹ Thừa, NSND Trương Đình Bôi..., được học hỏi thêm những kỹ năng sân khấu từ các bậc đàn anh, đàn chị như NSND Hòa Bình; đạo diễn, NSƯT Hoàng Ngọc Đình…, nghệ sĩ Lệ Quyên ngày càng chín hơn trong nghề. Từ lĩnh vực Tuồng không chuyên đã quen với những hoạt động tự do, chuyển sang hoạt động bên Nhà hát chuyên nghiệp phải đi vào khuôn khổ có những khó khăn nhất định, nhưng chị thích nghi khá nhanh. “Mình yêu, mình say mê, dốc lòng vì nó thì mọi thứ cũng trở nên dễ dàng hơn…”, chị trải lòng.

Lệ Quyên hội đủ các yếu tố của một diễn viên sân khấu Tuồng. Nổi bật ở chị, chính là sắc vóc cân đối, dung mạo thanh thoát. Và đặc biệt, chị như được trời phú cho chất giọng mượt mà, đằm thắm, dày dặn xúc cảm. Những yếu tố ấy kết hợp với kỹ thuật hát luyến láy, ém hơi, nhả chữ khiến cho giọng ca của chị như “bắt” hồn người vậy, khiến ai nghe cũng đều mê mẩn. Năm 1987, một lần được xem Lệ Quyên nhập vai Lan Anh trong trích đoạn Lan Anh lạc đẻ (vở Hộ sanh đàn của Đào Tấn) và vai Trại Ba trong trích đoạn Địch Thanh qua ải (vở Ngũ hổ bình Tây của Nguyễn Diêu), nhà nghiên cứu Mịch Quang đã dành niềm trân trọng: “Lệ Quyên đóng đào giữ được cốt cách tuồng Bình Định, đặc biệt là có một giọng hát ngọt ngào như tiếng sơn ca vậy!”.

van-phi-2-1630553023.jpg

NSƯT Lệ Quyên cùng trò chuyện với tác giả

2. Lặng lẽ cống hiến cho nghệ thuật Hát bội, chị dốc tâm, dốc lòng trong từng vai diễn, không nề hà vai lớn vai bé, vai chính vai phụ. Nhiều vai diễn của Lệ Quyên đã in sâu trong lòng ngườ mộ Tuồng như: Cúc Hoa trong vở Phạm Công - Cúc Hoa, Phàn Lê Huê trong vở Đường Chinh Tây, Công chúa Mỹ Dung trong vở Gia nhân trong thời loạn, công chúa Kim Hương trong vở Tam Hùng Kiệt… Có thể đóng được nhiều loại vai nhưng sở trường của chị vẫn là những vai đào bi. Trong đó, vai diễn phát huy được những lợi thế về thanh và sắc, biểu hiện nội tâm nhân vật với những nổi nênh đời mình có vai Bàng Quý Phi trong vở Xử án Bàng Quý Phi và Điêu Thuyền trong vở Phụng Nghi Đình.

Nhắc về NSƯT Lệ Quyên, NSƯT Cao Trọng Quế, người từng một thời gian dài công tác tại Nhà hát Tuồng Đào Tấn với cương vị Trưởng đoàn biểu diễn, chia sẻ: “NSƯT Lệ Quyên là một nghệ sĩ tài sắc vẹn toàn của những năm 90 của thế kỷ trước. Thế mạnh của chị là vào những vai đào bi của các vở tuồng tiểu thuyết nổi tiếng của sân khấu Hát bội. Lệ Quyên có giọng hát “ trời phú” và đặc biệt là chị có điệu hát Nam Xuân nữ khó ai bì kịp. Tôi là người ký hợp đồng biểu diễn ở tất cả các địa phương, ngày ấy nhiều nơi bà con yêu cầu phải có cô đào Lệ Quyên họ mới chịu ký hợp đồng... Có lần, đoàn diễn vở Giai nhân trong thời loạn, Lệ Quyên đóng vai Công Chúa Mỹ Dung, Hoàng Việt vai Hoàng Ngọc - đôi trai tài gái sắc gặp lại nhau nhưng trong cảnh tình yêu bị ngăn trở, họ đã ngậm ngùi khôn xiết. Đoạn này đào kép hát mùi mẫn, lâm li dữ lắm, lấy không biết bao nhiêu nước mắt khán giả. Người ta thưởng tiền đầy cả sân khấu. Những trường đoạn này xảy ra và ở những nơi khán giả thích, trống chầu say như vậy, tôi thường chạy lên cánh gà bảo diễn viên “cương thêm vài ba câu nữa cho đã”. Những khi ấy, Lệ Quyên và Hoàng Việt đều xử lý rất chuyên nghiệp, tạo được sự cộng hưởng lớn giữa nghệ sĩ trên sân khấu và khán giả”.

Giọng hát làm mê đắm lòng người đã đem lại cho Lệ Quyên chiếc HCV đầu tiên trong cuộc đời hoạt động nghệ thuật, tại Hội thi tiếng hát hay Tuồng - Chèo toàn quốc năm 1992. Ngay năm sau, với vai Vương Thiên Kim trong vở Vết tay máu của cố tác giả Võ Sỹ Thừa, chị đoạt HCB tại Hội thi trích đoạn Tuồng hay toàn quốc. Năm 2003, chị nhận được HCV thứ 2 trong nghiệp diễn của mình tại Liên hoan Sân khấu Chuyên nghiệp toàn quốc - khu vực miền Trung với vai Ngu Cơ trong vở Mộng Bá Vương. Với những thành tích, cống hiến trong nghệ thuật, năm 2007, chị vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ sĩ Ưu tú.

3. Những tháng ngày đầu quân cho Nhà hát Tuồng Đào Tấn, NSƯT Lệ Quyên diễn ròng khắp các vùng trong và ngoài tỉnh. Có khi, cả tháng chị chỉ được thảnh thơi nghỉ ngơi đôi ba hôm rồi lại tiếp tục rong ruổi cùng Đoàn. Sự yêu mến của khán giả như là liều thuốc tăng lực giúp chị cháy hết mình với sân khấu Hát bội. Đang trong giai đoạn chín muồi trong nghề thì NSƯT Lệ Quyên dần vắng bóng vì bệnh tim, chị xa xót rời khỏi sân khấu biểu diễn vì biết mình không còn đủ sức khỏe để hóa thân tốt nhất vào vai diễn cống hiến cho khán giả. Những ngày chữa trị bệnh lui về giữa Sài Gòn – Quy Nhơn, tiếng trống Tuồng với những mến thương khán giả cứ vây bủa lấy chị. Có những khi ngồi ngay trong căn nhà của mình gần Nhà hát Tuồng Đào Tấn, nhìn chiếc xe của Nhà hát chiều chiều hay đi diễn ở các địa phương chạy ngang qua, lòng chị như thắt lại. Chị vào ở hẳn trong Sài Gòn 5 năm như để nguôi ngoai đi những day dứt lòng mình với nghề…

Sau ấy, khi sức khỏe tốt hơn, chị trở lại Quy Nhơn, cũng là để chăm sóc, bầu bạn cùng mẹ tuổi xế chiều. Những ngày tháng đó, chị mở tiệm nhỏ cho thuê phục trang, phụ kiện biểu diễn. Thỉnh thoảng, có người thuê trang phục về để hát diễn Hát bội nhân một sự kiện nào đó, chị lại vui vẻ chia sớt, hỗ trợ cho họ về những kỹ thuật hát, về cách múa sao cho đúng bài bản, trình thức của Hát bội. Nhiều lúc, những chuyện trò về nghề như cuốn chị đi. Những khi ấy, ai cũng nhận ra một điều, tình yêu Hát bội vẫn còn lặng lẽ dòng chảy ấm nồng trong thẳm sâu tâm hồn người người nghệ sĩ. Nhìn lại những tháng năm đi qua, nữ nghệ sĩ cười hiền, thổ lộ: “Mình đã từng nghĩ, sẽ chẳng có khó khó khăn gì có thề ngăn trở tình yêu của mình với Hát bội. Vậy mà… Ai ngờ những vai đào bi một thuở như vận vào đời mình. Nhưng mình tin, cái gì đã duyên nợ, thì khó mà rời được…”.

Hơn ba mươi năm gắn bó với nghề, NSƯT Lệ Quyên đã để lại cho nghệ thuật Hát bội nhiều vai diễn trình thức mẫu mực với giọng hát khó ai bì được. Hơn hết, chị được người mộ Tuồng nhắc nhớ yêu mến, đó như là một thứ huy chương tinh thần mà người nghệ sĩ nào cũng mong muốn có được.

Vân Phi

P/S: Bài đăng trên tạp chí Văn hóa và phát triển

https://phuongnam.vanhoavaphattrien.vn/nsut-le-quyen-voi-tieng-hat-bat-hon-nguoi-a18393.html

Ân tình đời muối...

 “Ai muối không, ai muối không? Hai muối ba lúa đây”. Đó là lời rao đổi muối lấy lúa quen thuộc với người dân quê tôi những thập niên trước. Năm tháng qua đi, tiếng rao ấy giờ chỉ còn vọng lại trong ký ức…

1. Tôi còn nhớ ngày ấy, người đàn ông trung niên có nước da ngăm đen rắn rỏi cùng chiếc xe đạp chất ứ hự hai bao muối to tướng hay đổi muối lấy lúa ở làng tôi. Những ngày vào mùa, anh đến làng nhiều hơn bình thường. Khi ấy, ngay trên sân nhà, lúa đã được phơi “chín” nắng ruộm vàng, được giê, sàng sạch sẽ.

“Hai muối ba lúa hả? Chú Năm để tui hai muối nha!”. Vậy là chốt luôn phi vụ trao đổi giữa người diêm dân và nông dân, những thúng lúa no nê vun tròn như ươm lên nụ cười nồng hậu, chất phác của người nhà quê.

Nữ diêm dân đang thu hoạch muối
Nữ diêm dân đang thu hoạch muối. Ảnh: Internet

Có lần tôi chứng kiến, người diêm dân ấy hối hả đẩy xe muối vào nhà chú Hai Mai khi cơn mưa bất chợt ập đến. Anh tròng vội chiếc áo tơi mỏng dính vừa kịp trước khi những hạt mưa nặng trĩu phủ xuống. Bà Năm Sử, má của chú Hai Mai, thấy người bán muối, thì cất lời: “Vô hẳn trong nhà mà đứng trú mưa chú ơi”. Người đàn ông cứ loay hoay bên xe muối không chịu rời đi. Anh bảo: “Mưa gió thế này xi nhê gì. Chỉ sợ muối ướt thôi bác à”. Bà Năm chẳng nói chẳng rằng, vô nhà tìm thêm ít bao ni-lông cho người diêm dân che thêm cho xe muối. Giờ thì, bà Năm đã mất, những chiếc xe chất đầy gánh muối với lời rao thuở nào cũng dần thưa vắng, rồi mất hút tự bao giờ…

2. “Muối là một thứ gia vị”. Một đầu bếp trứ danh nào đó đã chắc như đinh đóng cột như thế. Điều đó chính xác như một cộng một bằng hai, chẳng phải bàn thêm. Muối là một thứ gia vị, nó đúng cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng ấy chứ.

Từ xưa đến nay, phàm cái gì nhạt, cần mặn mà, thấm tháp thì thêm gia vị. Gia vị ở đây có gì hợp lý hơn là muối? Một mối quan hệ mà thiếu “muối” cũng như món ăn chẳng được chăm chút, chẳng được nêm nếm gia vị. Tôi có người bạn lớn tuổi, ông từng nói: “Chết đi viếng sao bằng sống đến chơi? Bằng hữu cũng vậy, tình nhân cũng vậy, vợ chồng cũng vậy, đối đãi với nhau mà nhạt nhẽo quá, thì làm sao mà bồi đắp, hiển lộ cái chân tình”. Ừ thì, ông nói nào có sai. Nhưng đó là người với người. Vậy, còn người với muối thì sao? 

Người có lúc nồng ấm, có khi lạnh nhạt. Nhưng muối, thì muôn đời vẫn mặn…

Diêm dân Ninh Thuận. Ảnh Internet
Diêm dân Ninh Thuận. Ảnh Internet

3. Mới rồi, có dịp đi qua Diêm Vân ở Phước Thuận, Tuy Phước, một trong những vùng làm muối lớn của Bình Định, như có gì giằng giữ tôi ở lại. Bà con diêm dân ở đây đang tập kết muối tại cánh đồng. Rảo bước lại đống muối, tôi vốc một nắm đầy, thấy gan bàn tay mình rộn rạo, nhoi nhói… 

Muối là kết tinh của nắng, của gió, của mặn mòi biển cả. Trong muối, có vị cần lao của người dân xứ Nẫu quê tôi. “Hôm nay được nắng, muối đẹp!”. Cái câu “muối đẹp” của nữ diêm dân khiến tôi chạnh lòng khi nhìn lại cánh đồng muối. Thiệt ra, nào còn cánh đồng mênh mang trắng muốt nhìn đến mê mắt.

Giờ, trước mặt tôi, chỉ còn khoảnh đất nhỏ với đôi ba diêm dân còn giữ nghề. Phần vì nghề làm muối… nhọc quá. Phần vì nơi đây nằm trong quy hoạch, mở rộng của thành phố, đất canh tác dần co cụm lại. Chẳng bù cho ngày xưa…

Đâu chừng chục năm trước, ở Diêm Vân có đến hơn 200 hộ làm muối với gần 30ha. Đến giờ, số hộ còn theo nghề chỉ đếm trên đầu ngón tay. Cánh đồng xưa thì chỉ còn… một khoảnh. Cơ cực nghề, sản xuất manh mún, mà giá muối bèo bọt mãi, cứ trì níu những phận người với cái nghèo. 

Thì đúng thật! Thử hỏi diêm dân xưa nay mấy ai giàu lên nhờ làm muối? Đắp đổi qua ngày, lo được con cái có cái ăn, cái mặc, có con chữ để bước vào đời là mừng lắm rồi. Cái thời người diêm dân bám trụ vào cánh đồng mặn mòi, gắn đời với muối như một định phận đã giãn dần.

Rồi đây, đồng muối Diêm Vân chỉ còn trong ký ức, tựa như lời rao xưa đã thăm thẳm khôn cùng. Và rồi, hai tiếng diêm dân cũng mất hẳn, như cái cách người ta chối bỏ những cay đắng đã từng. Tôi cứ miên man nghĩ về đời muối, đời người như thế…

Nhưng chỉ ngay sau đó, những vẩn vơ ấy của tôi đã tan biến khi nhìn những đôi bàn tay chai sần của người diêm dân còn lại đang và muối vào thúng, rồi nhẹ nhàng gỡ lấy sợi cỏ rơi lạc vào đống muối trắng tinh. Tôi nhận ra cái cách chị nâng niu từng hạt muối như mẹ, như cha tôi nâng niu từng hạt gạo của làng. 

Và thương hơn, khi tôi đụng phải những ánh nhìn khắc khoải của những diêm dân đã thôi nghề làm muối đang ngồi cạnh đồng xưa. Đôi mắt họ chứa chan những hoài niệm ngày cũ. “Dù chẳng làm muối nữa, mưu sinh bằng một công việc khác, thì mọi người vẫn nhắc nhớ với cháu con về làng muối, về chuyện ba mẹ chúng từng gánh từng thúng muối, từng lang bạt khắp nơi trên chiếc xe cà tàng đổi muối trong cuộc trằn trì mưu sinh như thế nào. Nhắc nhớ, chẳng phải than nghèo kể khổ, mà để trân trọng hơn những gian lao, vất vả đã từng, mà biết thương quý hạt cơm, nắm muối. Muối đã mặn đời người, ân tình còn đó” - lời của bác Tường, một diêm dân cố hữu, thổ lộ làm tôi cứ rưng rưng. 

Tôi tin điều ấy. Như tin ân nghĩa bao đời của người xứ Nẫu. Như tin người đàn ông trung niên lấy thân mình chở che cho muối trong miền miên viễn ký ức. Cũng như tôi tin vào muối, muối muôn đời vẫn mặn… 

Vân Phi

P/s: Bài đăng trên báo Phụ nữ thành phố Hồ Chí Minh (ngày 13.01.2021):

 https://www.phunuonline.com.vn/an-tinh-doi-muoi-a1425441.html

Thứ Hai, 1 tháng 6, 2020

Trữ tình Trình Ngọc Chương


Trình Ngọc Chương (SN 1954, ở phường Bình Ðịnh, TX An Nhơn) hoạt động văn nghệ từ năm 1972 và sáng tác nhạc từ khá sớm nhưng gần đây anh mới cho ra mắt tập nhạc đầu tay của mình. Tác phẩm của anh vừa dung dị vừa trữ tình đằm thắm, được nhiều bè bạn và người yêu nhạc yêu mến.
Trình Ngọc Chương vốn là một giáo viên dạy toán. Về âm nhạc, anh không theo học trường lớp nhạc bài bản nào cả, chỉ vì đam mê rồi mày mò tự học. Anh tâm sự, âm nhạc là thứ dễ kết nối con người lại với nhau. Niềm say mê đàn - hát dần thôi thúc anh viết và hát về quê hương và đồng bào.  
Trình Ngọc Chương thể hiện ca khúc do chính anh sáng tác.
Trình Ngọc Chương điềm đạm nhưng rất nhiệt tình tham gia văn nghệ phong trào ở địa phương và nhà trường. Anh có nhiều sáng tác dành cho lứa tuổi thiếu nhi. Năm 1985, anh viết ca khúc Em lớn lên từ đây. Ca khúc này sau đó được giải Tác giả có bài hát hay trong “Hội thi Tiếng hát hoa phượng đỏ - năm 1988”. Có lẽ Trình Ngọc Chương không dồn sức cho sáng tác, anh kể mình nén chất liệu thật lâu, đến khi cảm xúc tự nó bật lên trên khuôn nhạc, thì mình trải lòng ra. Ngay cả khi phổ thơ thành ca khúc, Trình Ngọc Chương cũng dồn chất liệu như vậy, thành ra đến nay anh chỉ có chừng 50 ca khúc.
Mãi tới đầu năm 2020, anh ra mắt tập tình khúc đầu tiên của mình - Giọt nắng chiều phai (Nhà xuất bản Văn hóa - Văn nghệ TP Hồ Chí Minh) gồm 25 bài hát. Sáng tác của anh chủ yếu về quê hương, tình yêu, tình bạn và thân phận con người. Như bài Chút tình mồ côi, là sự đồng cảm của anh với đứa học trò nhỏ của mình. Anh trải lòng: “Mình cũng là đứa trẻ mồ côi, khi biết được đứa học trò nhỏ như thế mình như bị chảy theo dòng tự sự, có nhiều sự đồng cảm. Mọi thứ dồn nén lại để mình viết”. Nói rồi anh cất lời, tiếng hát rủ rỉ: “Em mồ côi hay chiếc lá mồ côi, mà lặng lẽ trong chiều tím nhạt. Trời thôi nắng em về trong gió thoảng hương đồng bông cỏ trắng bờ xa”.
Nhạc của Trình Ngọc Chương xuyên suốt một nét trữ tình, êm đềm và dịu ngọt. Nó khác hẳn với vẻ ngoài thô rám, góc cạnh, logic và chính xác của một thầy giáo dạy toán. Tôi nhiều lần ngồi trò chuyện và nghe anh đệm đàn hát giữa bạn bè, anh hát chỉ vừa đủ nghe và đệm đàn cũng vừa đủ để làm nền cho ca khúc. Bạn bè anh trêu, nhạc và phong cách diễn của Trình Ngọc Chương được công chúng lắng nghe vì nếu không lắng nghe sẽ không nghe được gì hết. Đùa vui như thế thôi nhưng giữa những cuộc trình diễn lớn, nhưng đêm văn nghệ phong trào, cái cách thủ thỉ sẻ chia về quê hương, đặc biệt là quê hương An Nhơn của anh được công chúng đón nhận nồng nhiệt.
Giữa những bề bộn cuộc sống, nghe nhạc Trình Ngọc Chương sẽ dễ thấy lòng vơi nhẹ lại. Nhạc của anh kéo về những không gian mênh mang bình lặng của đồng quê: “Trời trong xanh bao la gió ngàn reo câu ca. Khi chiều lên quê ta em về thơm hương lúa. Em mùa xuân bên anh lên đồi cao quê hương. Dáng hình em thân thương nghe lòng anh xao xuyến” (Chiều hát trên đồi quê hương). Nhạc của Trình Ngọc Chương không nhiều đột biến về tiết tấu, giai điệu nhưng vẻ đẹp từ hình ảnh toát lên ở ca từ giàu chất thơ có sức thu hút khó cưỡng lại. Thảng hoặc, Trình Ngọc Chương có làm thơ, và thơ anh cũng như nhạc tự nhiên lại có tiết tấu giai điệu. Như bài Lời tháng Tư: “Em về nắng chợt vô tình/ Rơi lên sợi tóc tơ xinh thì thầm/ Tưởng chừng như chuyện xa xăm. Từ trong cây cỏ đêm rằm tháng Tư/ Chuyện đời thơ chuyện thực hư/ Nhân gian huyền ảo có như không mà”.
Trình Ngọc Chương không chủ tâm làm một nhạc sĩ, bằng chứng là dù rất nhiệt tình với văn nghệ phong trào nhưng nghĩ đến anh, hầu hết những người quen biết anh đều gọi anh là thầy Chương. Nhắc đến anh, nhạc sĩ Hữu Thuần, hội viên Hội nhạc sĩ Việt Nam, rất trân trọng: “Tôi biết Trình Ngọc Chương từ khi anh ấy hoạt động văn nghệ xã hội ở An Nhơn từ trước năm 1975. Với ca từ đậm chất thơ, tiết tấu nhẹ nhàng, giai điệu mượt mà, những tình khúc của Trình Ngọc Chương dễ đi vào lòng người. Đặc biệt, anh có nhiều ca khúc trữ tình tựa như bức họa đồng quê dễ lay thức những lữ khách xa nhà như muốn gọi lòng trở về bản xứ. Tập ca khúc vừa rồi của anh Chương vừa in đa phần được viết với nhịp 3/4, dòng nhạc boston êm đềm, đúng với điều anh luôn nhớ nghĩ và hay nói về quê hương thân yêu”.
VÂN PHI

Thứ Hai, 4 tháng 5, 2020

Người lính già & những trang ký ức...

Chúng tôi may mắn khi được trò chuyện cùng người cựu binh Thái Bá Học, được xem như một nhân chứng sống cho một giai đoạn đấu tranh chống Mỹ giành độc lập. Ðã ngoài 80 tuổi nhưng trong cuộc trò chuyện, từng mảng ký ức được ông kể lại rành rọt, tựa như mọi thứ mới xảy ra ngày hôm qua. Có buồn, có vui nhưng đọng lại là nghĩa đồng đội, tình quân dân, sự trân trọng những giá trị lịch sử của một thời máu lửa.
Năm 1955, chàng thanh niên 20 tuổi Thái Bá Học bắt đầu tham gia hoạt động cách mạng với các nhiệm vụ như rải truyền đơn kêu gọi nhân dân đoàn kết đấu tranh yêu cầu Mỹ - Diệm thi hành Hiệp định Geneva, móc nối cán bộ, gây dựng phong trào cách mạng ở địa phương… Dẫu đối diện nhiều hiểm nguy, gian khổ nhưng ông không nề hà.
Cựu binh Thái Bá Học (áo trắng, đứng hàng trước, tay cầm mũ) thăm lại căn cứ cách mạng An Trường.
ÐAU THƯƠNG NẰM LẠI
Ông là người mở ra cơ sở cách mạng đầu tiên tại xã Nhơn Lộc, đặc biệt là gầy dựng cơ sở cách mạng trong lực lượng thanh niên trên toàn An Nhơn trong những năm đầu kháng chiến chống Mỹ và liên tục bám trụ ở quê hương phục vụ sự nghiệp cách mạng.
Chiến tranh đã đi qua hơn bốn thập kỷ nhưng ký ức về cuộc chiến chưa một ngày rời khỏi trái tim ông. Ông nhớ như in cái ngày mà hai người bạn Nguyễn Tài Nông và Nguyễn Hợi ngã xuống ngay trước mắt ông. “Chiều 20.5.1963, nhóm 3 người chúng tôi bị địch phục kích tại xã Nhơn Lộc. Hai đồng đội hy sinh ngay trước mắt tôi và bị địch cướp xác mang đi. Nếu ngày ấy súng tôi không bị kẹt vỏ đạn trong bầu nòng, khiến tôi không bắn trả lại được nên phải lao vào trong rừng, có lẽ tôi cũng đã chết trước họng súng của 3 trung đội địch”, ông Học bồi hồi.
Ông Thái Bá Học (SN 1935), quê tại xã Nhơn Lộc, TX An Nhơn, hiện đang ở đường Hai Bà Trưng, TP Quy Nhơn.
Năm 1955: Chính thức tham gia hoạt động cách mạng.
Năm 1966 - 1975: Phó Bí thư Huyện ủy An Nhơn.
Năm 1976 - 1983: Trưởng Ban chỉ huy ban B, xây dựng công trình thủy lợi Hồ Núi Một.
Năm 1983 - 1995: Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh.
Năm 1966, trước sự đánh phá ác liệt của đế quốc Mỹ và quân Nam Triều Tiên đánh thuê, ông Học được phân công chỉ huy một trung đội du kích từ xã Nhơn Phúc vào xã Nhơn Lộc đánh địch. Khi tới chốt Lai Nghi (Bình Khê), địch dùng pháo cỡ lớn tấn công trung đội du kích, buộc mọi người dừng lại và tản ra tránh pháo. Trong trận chiến ấy, ông bị thương bởi một mảnh đạn găm vào phổi. Nhớ lại chuyện xưa, ông Học vẫn bần thần: “Tôi lại lần nữa thoát chết. Nhưng cũng một lần nữa chứng kiến cái chết của chính đồng đội mình. Trận pháo ấy, anh Nhẫn, người được chuyển đến hoạt động cùng tôi vài ngày đã hy sinh”.
Suốt mấy mươi năm kháng chiến, cận kề bom đạn, sống chết mỗi ngày, ông chứng kiến không biết bao nhiêu đồng đội, những người từng chia nhau vắt cơm, hạt muối, kề vai sinh tử cùng mình vĩnh viễn ra đi. Từng giây từng phút, người chiến sĩ cộng sản ấy luôn mong ngóng đến giây phút hòa bình. Người lính già năm xưa trầm giọng: “Chỉ giản đơn muốn ăn một bữa cơm gia đình mà không cần phải lo sợ đạn pháo đã là một niềm vui. Càng tha thiết với hạnh phúc đơn sơ ấy, tôi và đồng đội lại càng thêm quyết tâm bám cơ sở đấu tranh, cái không khí hừng hực quyết tâm giải phóng, sự đồng lòng của quân và dân như liều thuốc giảm đau cho vết thương vẫn đang âm ỉ từng ngày trong cơ thể”. Và ông suy tư: “Những năm tháng ấy suy nghĩ của chúng tôi trong veo thuần khiết, chỉ có một mục tiêu là sự nghiệp đấu tranh cách mạng. Chính vì không một chút băn khoăn, lợn cợn nào nên giờ hình dung lại, gương mặt đồng đội hiện lên rõ mồn một!”.
Năm 1974, ông đi chụp X quang và phát hiện trong người có mảnh đạn 2 cm có thể gây nguy hiểm cho tính mạng. Nhiều người khuyên ông nên ra miền Bắc điều trị, nhưng rồi dự cảm về những trận đánh lớn đang đến, ông nhất quyết không chịu. Ông muốn ở lại với An Nhơn đến những trận chiến cuối cùng. Ông tâm sự: “Bắt đầu từ những năm đánh Mỹ đã có mặt tôi. Giờ là thời khắc quan trọng trong những trận đánh mang tính quyết định, làm sao mình không tham gia được”. Vậy là người chiến sĩ ấy lại tiếp tục rời bệnh xá, trở về địa phương lãnh đạo phong trào. Giọng ông như chùng lại xúc động: “Ngày giải phóng, tôi đứng sững ở cửa Đông thành Bình Định, niềm hạnh phúc chẳng thể diễn tả thành lời. Tôi bật lên thành tiếng như là đang nói với chính mình: Chiến tranh kết thúc rồi. Hòa bình đã về với quê hương, đồng bào mình!”.
KÝ ỨC VỌNG VỀ
Ông trân quý từng giây phút được sống trong vòng tay những bạn bè, đồng chí gặp lại nhau qua những chuyến đi về nguồn. Với ông, đó là nguồn động viên tinh thần vô giá. Cứ mỗi chuyến đi như vậy, về nhà ông thường ngồi thừ ra để hồi tưởng về những đồng đội đã mất. Thỉnh thoảng, nhớ chiến trường xưa, ông lại thu xếp về lại An Trường, cơ sở hoạt động cách mạng mà một thời ông gắn bó.
Khi nhắc về người lính già Thái Bá Học, ông Trần Duy Đức, nguyên Giám đốc Trung tâm VH-TT&TT TX An Nhơn chia sẻ: “Anh Học vừa là đồng đội, vừa là người thầy đối với thế hệ chúng tôi. Anh thẳng thắn, bộc trực, không bao giờ dung dưỡng cho cái xấu, luôn dốc lòng phục vụ nhân dân, nghĩa tình với đồng đội. Suốt 21 năm kháng chiến chống Mỹ, anh Thái Bá Học gắn bó với hoạt động cách mạng ở An Nhơn, bám sát phong trào, trực tiếp chỉ đạo và chiến đấu không quản hiểm nguy trước sự lùng sục, vây ráp của địch. Tôi còn nhớ rõ những năm cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ, anh bị thương nặng, mảnh đạn ghim sâu trong người, tác oai tác quái nhưng anh nhất quyết không ra miền Bắc điều trị mà ở lại tham gia lãnh đạo phong trào cách mạng đến khi An Nhơn được giải phóng. Có thể nói hiện nay, hiếm có ai nắm vững về lịch sử hoạt động cách mạng những năm kháng chiến chống Mỹ ở An Nhơn như anh Thái Bá Học”.
Chiến tranh đã khép lại nhưng trong lòng người cựu chiến binh Thái Bá Học vẫn nhớ như in những ngày tháng hào hùng nằm gai nếm mật, kề vai sát cánh cùng đồng đội chiến đấu chống lại kẻ thù xâm lược, giải phóng quê hương An Nhơn. Những cảm xúc, ký ức xưa, hơn chục năm nay được ông Học ghi lại cẩn thận trong cuốn hồi ký dày gần 400 trang và lưu giữ như một kỷ vật.
Ông trải lòng: “Trong những trang viết này, từng chi tiết một, từng mẩu ký ức nhỏ đã thành máu thịt, nước mắt hay niềm vui và những nỗi đau đớn đều chẳng thể xóa nhòa. Ghi nhớ một thời cách mạng oanh liệt ấy, tôi muốn bày tỏ với thế hệ hôm nay, mỗi chúng ta - trong đó có con cháu tôi - hãy biết trân trọng cuộc sống hòa bình, ổn định mà cha anh đã đổ bao xương máu mới dựng thành xây nên, để thêm vững tin chung tay dựng xây quê hương, đất nước”.
HỒNG HÀ - VÂN PHI

ambum ảnh

ambum ảnh
Được tạo bởi Blogger.